خداوند متعال مي‌فرمايد کافران اهل کتاب، يهود ونصارا و مشرکان از ساير ملّت‌ها همواره بر کفر و گمراهي خود خواهند بود و گذر زمان چيزي جز کفر بر آنان نمي‌افزايد تا اين که حجت بديشان برسد. سپس اين حجت و دليل را تفسير کرد و فرمود:

 رَسُولٌ مِّنَ اللَّهِ خداوند او را فرستاده است تا مردم را به‌سوی حق دعوت دهد و بر او کتابي نازل فرموده تا به مردم حکمت بياموزد و آنان را تزکيه کند و از تاريکي‌ها به‌سوی نور بيرون آورد. بنابراين فرمود: يَتْلُو صُحُفًا مُّطَهَّرَةً صحيفه‌هايي که از دستبرد و نزديک شدن شيطان محفوظ‌اند و جز پاکيزگان کسي به آن‌ها دست نمي‌زند. چون آن‌ها برترين کلام و سخن مي‌باشند.

بنابراين، در مورد اين صحيفه‌ها فرمود: فِيهَا كُتُبٌ قَيِّمَةٌ در آن خبرهاي راست و اوامر دادگرانه ايست که به‌سوی حق و صراط مستقيم هدايت مي‌کنند. پس وقتي اين حجّت و دليل به نزد آن‌ها آمد، جوينده حق از کسي که به دنبال حقيقت نيست مشخص گشت، تا هرکس که هلاک مي‌شود از روي دليل هلاک گردد و هرکس زنده مي‌ماند از روي دليل زنده بماند.

 وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ اهل کتاب به اين پيامبر ايمان نياوردند و از او اطاعت نکردند و اين نخستين گمراهي و عناد آن‌ها نيست. بلکه آن‌ها هيچ گاه دچار تفرقه و اختلاف نگشتند و به دسته‌ها تبديل نشدند مگر بعد از آن که حجت آشکار به آنان رسيد، حجتي که ايجاب مي‌کرد تا کساني‌که حجت بر آن‌ها رسيده متحد و يکپارچه باشند.

ولي اهل کتاب به خاطر سستي و بدي خودشان هدايت به آنان چيزي جز گمراهي نيفزود و بصيرت چيزي جز کوري به آن‌ها اضافه نکرد با اينکه کتاب‌ها در برگيرنده‌ی يک اصل و يک دين مي‌باشند.

 وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ و در ساير شريعت‌ها فرمان نيافتند جز آن که خدا را مخلصانه بپرستند. يعني در همه عبادت‌هاي ظاهري و باطني‌شان هدفشان رضايت خدا و تقرب جستن به او باشد. حُنَفَاءَ و از همه ادياني که مخالف دين توحيد مي‌باشد روي گردان شوند.

 وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ  و نماز و زکات را به طور خاص بيان کرد با اين که زکات و نماز در لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ داخل است، چون نماز و زکات داراي شرافت و فضيلت بيشتري هستند و اين دو عبادتي هستند که هرکس آنها را انجام دهد انگار همه مقررات دين را انجام داده‌است.

 وَذَٰلِكَ و توحيد و اخلاص در دين، دِينُ الْقَيِّمَةِ آيين مستقيمي است که انسان را به بهشت مي‌رساند و ديگر راه‌ها انسان را به دوزخ مي‌رسانند. سپس سزاي کافران را پس از آن که حجت و دليل نزد آن‌ها آمد بيان کرد و فرمود: إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ  کافران از اهل کتاب و مشرکان در آتش دوزخ خواهند بود و عذاب آن‌ها را احاطه مي‌کند و کيفر آن بر آن‌ها شدت مي‌گيرد و آنان براي هميشه در عذاب خواهند بود و آنان براي هميشه در عذاب خواهند بود و آنان در اين نااميد هستند.

 أُولَٰئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ اين‌ها بدترين انسان‌ها هستند چون حق را شناخته‌اند اما آن را ترک کرده‌اند و اين‌ها دنيا و آخرت را از دست داده‌اند. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ اين‌ها بهترين انسان‌ها هستند چون خدا را عبادت کرده و او را شناخته و نعمت‌هاي دنيا و آخرت را به دست آورده‌اند. جَزَاؤُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ پاداش آن‌ها باغ‌هاي بهشتي است که براي هميشه در آن هستند و نه از آن بيرون مي‌شوند و نه چيزي بالاتر از آن را مي‌طلبند.

 تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ۖ رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ۚ  از زير درختان و کاخ‌هاي اين باغ‌ها رودها روان است و خداوند از آن‌ها به خاطر اين که کارهاي شايسته کرده‌اند خشنود است. و آن‌ها هم به خاطر نعمت‌هايي که خداوند به آنان داده از او خشنود مي‌باشند. ذَٰلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ اين پاداش نيک براي کسي است که از خداوند بترسد و از نافرماني او دوري نمايد و آنچه را که خدا بر او واجب گردانده انجام دهد.

 پايان تفسير سوره‌ بينه