مرگ، شرایط و حالات ویژه‌ای دارد که هر انسان با آن روبرو می‌شود؛ الله متعال  می‌فرماید: وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ۖ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ تَحِيدُ [ق:١٩] ‏«‏و سختی مرگ به‌راستی فرا می‌رسد. -ای انسان!- این همان چیزی است که از آن می‌گریختی.‏»‏

منظور از سكرات مرگ، دشواری و سختی‌های آن ‌هنگام است. «سُكر حالتی است كه انسان در آن عقلش را از دست می‌دهد.» واژه‌ی «سُكر» بیشتر برای شراب به‌كار می‌رود؛ ولی بر خشم، عشق، درد، خواب، چُرت و بی‌هوشی ناشی از درد و ناراحتی نیز اطلاق می‌گردد و منظور از سكرات مرگ، بی‌هوشی ناشی از درد و رنج بیرون آمدن روح از بدن است. رسول‎الله صلی الله علیه وسلم نیز با این حالت روبرو شد و درد آن را تحمل فرمود. در روایات آمده است که در بیماری مرگ، ظرف آبی را در جلوی رسول‎الله صلی الله علیه وسلم قرار داده بودند و رسول‎الله صلی الله علیه وسلم دست مباركش را در آن داخل می‌نمود و بر پیشانی می‌کشید و می‌فرمود: «‏هیچ معبودی شایسته ی پرستش جز الله متعال نیست. بی‌تردید مرگ سختی‌هایی دارد.‏»‏

ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها درباره‌ی بیماری مرگ رسول‎الله صلی الله علیه وسلم می‌فرماید: هیچ ناراحتی‌ای را شدیدتر از ناراحتی رسول‌الله‌ صلی الله علیه وسلم در بیماری مرگش ندیده‌ام. بی‌گمان، سكرات مرگ كافر، دشوارتر و بیشتر از مؤمن است. در سطرهای گذشته، گوشه‌ای از حدیثی  را كه به این اصل اشاره داشت، بازگو کردیم: به هنگام مرگ انسان کافر، فرشته‌ی مرگ می‌آید و بر بالین او می‌نشیند و می‌گوید: ای نفس ناپاک، به‌سوی ناخشنودی و خشم الله بیرون بیا. آن روح در جسم كافر پراکنده می‌شود. فرشته‌ی مرگ مانند بیرون کشیدن شاخه‌ی خاردار از پشم خیس، روح را از جسم او بیرون می‌کشد و با این کار رگ‌ها و روده‌ها‌یش پاره‌پاره می‌شود.

قرآن کریم شدت ناراحتی کافران به‌هنگام مرگ را این‌گونه به تصویر می‌کشد: وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَن قَالَ سَأُنزِلُ مِثْلَ مَا أَنزَلَ اللَّهُ ۗ وَلَوْ تَرَىٰ إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُو أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنفُسَكُمُ ۖ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ  [أنعام:٩٣] ‏«‏کیست ستمکارتر از کسی که بر الله دروغ ببندد یا بی­آنکه بر او وحی شده باشد، ادعا کند بر من وحی شده است و کسی که بگوید: من نیز همانند آیات الهی نازل خواهم کرد. و چون ستمکاران را در سختی­های مرگ ببینی و فرشتگان، دستانشان را -به سوی آنان- گشوده، -می­گویند:- جان بِکَنید؛ امروز به سبب سخنان نادرستی که به الله می­گفتید و بدان سبب که از تصدیق آیاتش سرکشی می­کردید، با عذاب خوارکننده­ای مجازات می­شوید.‏»

مصداق آیه آن هنگامی‌ است كه فرشتگانِ عذاب، کافر را به ناخشنودی، عقاب، طوق، دوزخ، آب داغ و سوزان و خشم الله متعال مژده می‌دهند. روح کافر در جسمش پراكنده می‌شود و از بیرون آمدن سر باز می‌زند؛ فرشتگان، آن‌قدر به صورت و پشت کافر می‌زنند تا این‌که روح از بدنش بیرون می‌آید. فرشتگان به كفار می‌گویند:أَخْرِجُوا أَنفُسَكُمُ ۖ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ

شهادت، از سکرات مرگ می‌کاهد

رسول‎الله صلی الله علیه وسلم فرمود:‏ ‏«‏شهید، درد كشته شدن را تنها مانند گزیدن مورچه احساس می‌كند.‏»‏

ادامه موضوع در قسمت بعدی . . .