خداوند به ستارگاني قسم مي‌خورد که به هنگام شب مي‌آيند و نور و درخشش آن‌ها تاريکي شب و آسمان‌ها را مي‌شکافد و در زمين ديده مي‌شوند. صحيح اين است که النَّجْمُ الثَّاقِبُ همه ستارگان را شامل مي‌گردد. و گفته شده که منظور «زحل» است که نورش آسمان‌هاي هفت گانه را مي‌شکافد و از آن‌ها مي‌گذرد و ديده مي‌شود.

و خداوند سوگند خورده که: إِن كُلُّ نَفْسٍ لَّمَّا عَلَيْهَا حَافِظٌ هرکس نگهباني دارد که کارهاي نيک و بدش را ثبت و ضبط مي‌نمايد و در برابر کارهايي که کرده و ثبت شده‌اند سزا و جزا خواهيد ديد.

فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ مِمَّ خُلِقَ پس بايد انسان در آفرينش خود و آغاز پيدايش خود بنگرد، او خُلِقَ مِن مَّاءٍ دَافِقٍ از آبي جهنده و ناچيز که مني است آفريده شده است و اين آب يَخْرُجُ مِن بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ از کمر مرد و از سينه زن بيرون مي‌آيد.

و احتمال دارد که منظور مني مرد باشد که از ميان کمر و سينه‌اش برمي‌آيد. و شايد اين معني بهتر باشد چون آب را به جهنده بودن توصيف کرده است و اين مني مرد است که جهنده مي‌باشد. و کلمه «ترائب» براي مرد استعمال مي‌شود، و «ترائب» از مردان به مثابه‌ی دو پستان زنان مي‌باشد. پس اگر منظور زن باشد، مي‌فرمود:«من بين الصلب و الثديين» يعني از ميان کمر و دو پستان. والله اعلم.

إِنَّهُ عَلَىٰ رَجْعِهِ لَقَادِرٌ خداوندي که انسان را از آبي جهنده آفريده است، آبي که از اين جاي سخت و دشوار بيرون مي‌آيد، براي بازگرداندن انسان در آخرت و زنده کردن دوباره او براي جزا و سزا توانا است، و گفته شده که معني آن چنين است: «همانا خداوند بر برگرداندن آن آب که از کمر جهيده شده است، تواناست». البته هرچند که اين معني صحيح مي‌باشد، اما اين معني از آيه مدّنظر نيست، به همين خاطر به دنبال آن فرمود: يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ در روزي که خوبي‌ها و بدي‌هايي که در دل‌ها پنهان است بر چهره‌ها آشکار مي‌گردد. همان‌طور که خداوند متعال مي‌فرمايد: يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ [آل‌عمران: 106]. «روزي که چهره‌هايي سفيد و چهره‌هايي سياه مي‌گردند».

در دنيا بسياري از چيزها پنهان و پوشيده مي‌ماند و براي مردم آشکار نمي‌شود اما در روز قيامت نيکي نيکوکاران و بدي بدکاران آشکار مي‌گردد و همه چيز علني مي‌شود.

فَمَا لَهُ مِن قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ او تواني براي دفاع از خودش ندارد و نه کسي دارد که او را کمک نمايد. در اينجا به عاملان بدانگاه که عملي را انجام مي‌دهند و به هنگامي که جزاي آن را مي‌بينند سوگند خورده است.

سپس بار دوم بر صحت قرآن سوگند ياد کرد و فرمود: وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ سوگند به آسمان باران دار که هر سال از آن باران مي‌بارد و زمين را مي‌شکافد و گياهان مي‌رويند و به وسيله آن انسان‌ها و حيوانات زندگي مي‌کنند و هميشه تقدير و شئونات الهي درآسمان انجام مي‌پذيرد، زمين روز قيامت مي‌شکافد و مردگان از آن بيرون مي‌آيند.

إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ قرآن حق و راست و روشن و واضح است. وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ قرآن گزافه و شوخي نيست بلکه جدي است. سخني است که ميان احزاب و انديشه‌ها داوري مي‌نمايد و مجادلات به وسيله‌ی آن حل و فصل ميشود.

إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا کساني‌که قرآن و پيامبر را تکذيب مي‌کنند سخت نيرنگ مي‌ورزند تا با نيرنگ خودشان حق را شکست دهند و باطل را ياري کنند. خداوند مي‌فرمايد: وَأَكِيدُ كَيْدًا من نيز براي اظهار حق و دور کردن باطلي که آورده‌اند تدبير مي‌نمايم. هرچند کافران اين را ناپسند بدانند. و مشخص است که پيروز چه کسي است، چرا که انسان بسي ناتوان‌تر و حقيرتر است از آن که خداوند توانمند و دانا را شکست دهد.

فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا مدت کمي به کافران مهلت بده که عذاب آن‌ها را فرا مي‌گيرد. آنان سرانجام کارشان را خواهند دانست.

 پايان تفسير سوره‌ طارق