48. تفسیر سوره نحل - مکی و 128 آیه است.
پس از آنکه خداوند به بیان مخلوقات بزرگ و نعمتهای فراگیر خود پرداخت، فرمود: هیچکس مانند او نیست و هیچ همتا و نظیری ندارد: أَفَمَن يَخْلُقُ آیا کسی همۀ مخلوقات را میآفریند و او هر چیزی که بخواهد انجام میدهد كَمَن لَّا يَخْلُقُ مانند کسی است که هیچ چیزی را نه کم و نه زیاد نمیآفریند؟ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ آیا پند نمیپذیرید و تشخیص نمیدهید کسی که همو آفریننده است سزوار پرستش است؟ پس همانطور که او در آفریدن و تدبیر یگانه است، در الوهیت و توحید و پرستش نیز یگانه است.
و همانطور که خداوند در آفرینش شما و دیگران شریکی ندارد، در عبادت و پرستش وی نیز شریک و همتا قرار ندهید، بلکه عبادت را تنها برای او انجام دهید. وَإِن تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ و اگر بخواهید نمعتهای الهی را بشمارید، به جای سپسا وی را به جای آورید، لَا تُحْصُوهَا نمیتوانید آن را بشمارید، گذشته از اینکه سپاس آن را به جای آورید، به درستی که نعمتهای ظاهری و باطنی خداوند که به بندگانش عطا نموده و به اندازۀ نفسها و لحظهها است، و انواع نعمتها (را به بندگان داده است)، نعمتهای فراوانی که بندگان برخی از آنها را میشناسند و هنوز از بقیه سر در نیاوردهاند، و مصیبتهای زیادی را نیز از آنان دفع کرده است، (در مجموع نعمتهای خداوند) بیشتر از آنند که به شمارش در آیند. إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ بیگمان خداوند آمرزندۀ مهربان است. و چنانچه مقداری شکرگزار باشید از شما خشنود میشود، با وجود این که نعمتهای بسیار زیادی را به شما داده است.
و همانطور که رحمت خدا گسترده و احسان او فراگیر است و آمرزش او همۀ بندگان را فرا گرفته است، دانش او نیز همه را احاطه کرده است. يَعْلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعْلِنُونَ آنچه را که پنهان میدارید و آنچه را که آشکار میسازید، میداند. بر خلاف بتها و کسانی که به جای خدا به فریاد می خوانید، زیرا آنها، لَا يَخْلُقُونَ شَيْئًا کوچکترین چیزی را نمیآفرینند، وَهُمْ يُخْلَقُونَ بلکه خودشان آفریده میشوند. پس چگونه میتوانند چیزی را بیافرینند در حالی که آنها در آفرینش خود نیازمند خداوند متعال هستند؟
هیچ چیزی از صفتهای کمال در آنها وجود ندارد، نه آگاهی دارند و نه شعور، أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ مردهاند و بیجان، و نمیشنوند و نمیبینند، و چیزی نمیفهمند، آیا چنین چیزهایی به جای پروردگار جهانیان به خدایی گرفتار میشوند، پس وای بر عقل مشرکان؟ چقدر عقلهایشان فاسد و سرگشته است! زیرا موجودات پوچی را به خدایی گرفته و آنچه را که از هر جهت ناقص است و نه صفات کمالی دارد و نه کاری را انجام میدهد با ذاتی که از هر جهت کامل است و دارای هر صفت کمالی است و در هر صفتی کاملترین و بزرگترین آن را دارا است برابر قرار دادهاند! پس خداوند دارای علم و دانش فراگیر و رحمت گسترده است و رحمت او همۀ دنیا را پر کرده است، ستوده و بزرگوار و دارای عظمت و کبریا است و هیچکس نمیتواند برخی از اوصاف او را به خود اختصاص دهد.
بنابراین فرمود: إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ معبود بر حق شما معبود یکتایی است، و آن خداوند یگانه و بینیاز است که نه فرزندی دارد و نه از کسی متولد شده است، و هیچ همتایی ندارد. پس اهل ایمان و عقل و دل، او را بزرگ میدانند و وی را به شدت دوست میدارند، و تمام عبادتهای بدنی و مالی، و قلبی را برای او انجام داده و او را با نامهای نیکو و صفات و افعال مقدسش ستایش میکنند. فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُم مُّنكِرَةٌ و آن کسانی که به آخرت ایمان نمیآورند قلباً این امر بزرگ را توحید است انکار میکنند، در حالی که جز نا دانترین و جاهلترین مخلوق کسی آن را انکار نمیکند، وَهُم مُّسْتَكْبِرُونَ و آنها با خود بزرگ بینی از عبادت او سرباز میزنند.
لَا جَرَمَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ قطعاً خداوند کارهای زشتی را که پنهان میدارند و آنچه را که آشکار میسازند، میداند. إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ همانا او مستکبران را دوست ندارد. بلکه به شدت مورد نفرت الهی هستند و به زودی انها را به سزایی از نوع عملشان خواهد رساند. إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ [غافر: 60]. «و بیگمان کسانی که با خود بزرگ بینی از دعا و عبادت من سرباز میزنند وارد جهنم خواهند شد و در آن میمانند».
این مـــرگ،