56. تفسیر سوره مریم - مدنی و 98 آیه است.
وقتی مریم وضع حمل کرد، همراه با عیسی به نزد قومش آمد، درحالیکه عیسی در آغوشش بود، چون او میدانست که بیگناه و پاک است، پس بدون اینکه به چیزی توجه نماید به نزد آنان آمد. اقوامش گفتند: لَقَدْ جِئْتِ شَيْئًا فَرِيًّا ای مریم! عجب کار زشتی کرده و کار بسیار بزرگ و ناپسندی انجام داده ای؟ منظورشان زنا بود، که او از آن پاک بود.
يَا أُخْتَ هَارُونَ ای خواهر هارون! ظاهراً برادر حقیقی مریم بوده است بنابراین او را به هارون نسبت دادند، مَا كَانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا پدرت مرد بدی نبود، و مادرت نیز نابکار نبود یعنی پدر و مادرت انسانهای صالح و از شر سالم بودند. به ویژه از این زشتی ـ که به آن اشاره میکردند ـ به دور بودند. منظورشان این بود که تو چگونه مانند پدر و مادرت نیستی و کاری کردهای که آنها نمیکردند؟ زیرا فرزندان اغلب در خوبی و بدی مانند پدر و مادرشان میباشند، پس بر حسب آنچه تصور میکردند تعجب نمودند که چگونه چنین کاری زشتی از مریم سرزده است.
مریم به نوزادش عیسی اشاره کرد. یعنی اشاره کرد که با او حرف بزنید، و به این خاطر به کودک اشاره کرد چون به وی دستور داده شده بود که وقتی مردم با او سخن گفتند، بگوید: إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمَٰنِ صَوْمًا فَلَنْ أُكَلِّمَ الْيَوْمَ إِنسِيًّا { مریم: 26} من برای خدای مهربان روزۀ سکوت نذر کردهام، بنابراین امروز با هیچکس سخن نخواهم گفت.
وقتی بهسوی او اشاره کرد تا با وی سخن بگویند آنها تعجب کردند و گفتند: كَيْفَ نُكَلِّمُ مَن كَانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا ما چگونه با کودکی که در گهواره است سخن بگوییم! چون چنین چیزی معمولی نبود و هیچکس در آن سن و سال سخن نگفته بود در این هنگام عیسی علیه السلام که کودکی در گهواره بود، گفت: إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا من بندۀ خدایم، برای من کتاب خواهد فرستاد و مرا پیامبر خواهد کرد. پس آنها را چنین خطاب نمود که او بنده است و دارای چنان اوصاف خدایی نمیباشد، و فرزندی خدا هم نیست.
از این گفتۀ عیسی که فرمود: إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ من بندۀ خدایم، ثابت میشود که خداوند از گفتۀ نصارا پاک و بری است که بر خلاف عیسی سخن میگویند، و ادعا میکنند با او موافق هستند. آتَانِيَ الْكِتَابَ یعنی چنین مقدر نموده که به من کتاب بدهد. وَجَعَلَنِي نَبِيًّا و مرا پیامبر گردانیده است. عیسی آنها را خبر داد که او بندۀ خداست و خداوند کتاب را به او آموخته و وی را از جملۀ پیامبران گردانیده است. پس این بیانگر کمال اوست.
سپس بیان نمود که دیگران را نیز به کمال میرساند و گفت: وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ و مرا هر جا و در هر زمانی که باشم با برکت و سودمند نموده است، بنابراین خداوند در وجودم برکت قرار داده، و خیر را تعلیم میدهم، و بهسوی آن دعوت میکنم و از شر باز میدارم. پس در گفتهها و کارهایش بهسوی خدا دعوت میکرد و هرکس که با او هم نشینی مینمود از برکت وی بهرهمند میشد، و سعادتمند میگشت.
وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا و مرا سفارش نوده تا حقوق خدا و حقوق بندگانش را به جای آورم، که بزرگترین آن نماز وزکات است، و تا زمانی که زنده باشم مرا به این دو سفارش کرده است. پس من فرمان و سفارش او را به جای میآورم و به آن مل میکنم و آن را اجرا مینمایم.
و نیز مرا سفارش نموده که با مادرم به نیکوکاری رفتار کنم، و عیسی تا آخرین حد با مادرش به نیکی رفتار نمود. و آنچه شایستۀ او بود برایش انجام داد، چون از شرافت و فضیلت برخوردار است و بر وی حق مادری دارد. وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا و مرا زورگو و بد رفتار قرار نداده است که در مقابل خداوند گردنکشی کنم، و خودم را از بندگانش بالاتر قرار دهم. شَقِيًّا و مرا در دنیا و آخرت نگون بخت نکرده است.
پس مرا چنان نموده که در برابر خداوند فرمانبردار و فروتن و گردن کج و ذلیل باشم. و در برابر بندگان خدا نیز فروتن هستم و من و پیروانم در دنیا و آخرت خوشبخت میباشیم. و چون کمال و خصلتهای پسندیده را به طور کامل دارا بود، گفت:
وَالسَّلَامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدتُّ وَيَوْمَ أَمُوتُ وَيَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا و به فضل واحسان پروردگارم از روزی که به دنیا آمدهام و روزی که میمیرم و روزی که زنده برانگیخته میشوم، از شر شیطان، و عذاب درامان خواهم بود، و این اقتضا مینماید که او از وحشتهای قیامت و سرای فاسقان در امان، و از اهل بهشت باشد. پس این معجزهای بزرگ و دلیلی آشکار بر این است که او پیامبر خدا و به حق بندۀ اوست.
این مـــرگ،