70. تفسیر سوره نمل - مکی و 93 آیه است.
(ای پیامبر) در به دست آوردن منافع و دفع مضار و به منظور رساندن رسالت خدا، و اقامه دین، و جهاد با دشمنان، بر خدا توكل كن، كه إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ بیگمان تو بر حق واضح و روشن هستی، و كسی كه بر حق است و بهسوی حق دعوت كرده و آن را یاری میكند، سزاوار است كه از دیگران بیشتر بر خدا توكل كند، چون برای كاری تلاش مینماید كه قطعی است، و راست بودن آن مشخص است و شك و تردیدی در آن وجود ندارد. نیز آن حق است و در نهایت روشنی قرار دارد، و پوشیدگی در آن نیست و بر مرد مشتبه نمیباشد. و هر گاه آنچه را كه بر دوش تو گذاشته شده است انجام دهی و در این راستا بر خداوند توكل نمایی، گمراهی گمراهان زیانی به تو نمیرساند، و هدایت شدن آنها بر عهده تو نیست. بنابراین فرمود:
إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَىٰ وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ بیگمان تو نمیدانی مردگان را بشنوانی، آنگاه كه آنها را فرا میخوانی و صدا میزنی. خصوصاً وقتی كه وَلَّوْا مُدْبِرِينَ به تو پشت كنند و از تو روی بگردانند، چون این باعث میشود كه آنها بشتر نشنوند، و نتوانی آنها را بشنوانی.
وَمَا أَنتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَن ضَلَالَتِهِمْ و تو نمیتوانی كوران را از گمراهیشان باز گردانی و هدایتشان نمایی. همانطور كه خداوند متعال فرموده است: إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ { قصص: 56} همانا تو نمیتوانی كسی را كه دوست داری هدایت كنی، بلكه خداوند هر كس را كه بخواهد هدایت مینماید.
إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ تنها كسانی را میتوانی بشنوانی كه به آیات ما ایمان میآوردند، و اینان فرمانبردارند. پس آنهایی كه از تو اطاعت میكنند كسانی هستند كه به آیات ما ایمان دارند و با اعمال خود و تسلیم شدنشان، از خدا فرمان میبرند. همانگونه كه خداوند متعال فرموده است: إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ ۘ وَالْمَوْتَىٰ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ [الأنعام: 36]. «تنها كسانی اجابت میكنند كه میشنوند، و مردگان را خداوند برمیانگیزد، سپس بهسوی او باز میگردند».
این مـــرگ،