70. تفسیر سوره نمل - مکی و 93 آیه است.
خداوند متعال خبر میدهد كه فقط او غیب آسمانها و زمین را میداند. مانند فرموده الهی كه میفرماید: وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ ۚ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ۚ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ [الأنعام: 59]. «و كلیدهای غیب نزد او (=خداوند) است، جز او كسی آن را نمیداند، و آنچه در خشكی و دریاست خداوند آن را میداند، و هیچ برگی فرو نمیافتد مگر اینكه او آن را میداند، و هیچ دانهای در تاریكیهای زمین نیست، و هیچتر و خشكی وجود ندارد مگر اینكه در كتابی روشن ثبت شده است». إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ [لقمان: 34]. «بیگمان علم زمان فرا رسیدن قیامت نزد خداوند است، و او باران را نازل میكند، و آنچه را در رحمهاست میداند».
پس این غیبها و امور پنهان و امثال آن را فقط خداوند میداند، و هیچ فرشتهای مقرب، و هیچ پیامبری آن را نمیداند. پس وقتی تنها او به این چیزها آگاهی دارد و علم و آگاهی او پنهان و پوشیدهها را در برگرفته است، هموست خداوندی كه عبادت جز برای او شایسته كسی نیست. سپس خداوند از ناتوانی و ضعف علم و آگاهی تكذیب كنندگان قیامت خبر داد كه آنها نمیدانند قیامت كی فرا خواهد رسید. و در اینجا خداوند به مطلبی پرداخت كه رساتر است، پس فرمود: وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ و آنها نمیدانند زنده شدن پس از مرگ و رستاخیز كی خواهد بود. بنابراین خود را برای چنین روزی آماده نكردهاند.
بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بلكه آگاهی و دانش آنان درباره قیامت بسیار ضعیف است و یقین بخش نمیباشد. آنها از آگاهی و دانش قوی برخوردار نبودند، و آگاهی ضعیفی هم نداشتند. بلكه هُمْ فِي شَكٍّ مِّنْهَا آنان درباره قیامت شك و تردید داشتند و شك، علم و آگاهی را از بین میبرد، و آگاهی با شك جمع نمیشود. بَلْ هُم مِّنْهَا عَمُونَ بلكه آنها در مورد آخرت كور و نابینا هستند، و چشمهایشان آن را نمیبیند، و در دلهایشان آگاهی و دانشی در مورد وقوع قیامت و احتمال آمدن آن وجود ندارد، بلكه آنان قیامت را انكار كرده و آن را بعید دانسته و میدانند.
این مـــرگ،