سپس چیزهایی را كه به وسیله آنها می‌توان دریافت كه خداواند معبود به حق است، و پرستش او حق، و پرستش غیر او باطل است به تفضیل بیان كرد و فرمود: أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ آیا خداوندی كه آسمان‌ها و ماه و خورشید و ستارگانی كه در آن هستند و فرشتگان و زمین و كوهها و دریاها و رودها و درختانی كه در زمین هستند و دیگر چیزها را آفریده است، وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ و به خاطر شما از آسمان بارانی فرو فرستاده است كه با آن باغهای زیبا و میوه‌های لذیذ و متنوع رویانده‌ایم، آیا چنین خداوندی بهتر است، یا آنچه كه شریكش می‌سازند؟!

مَّا كَانَ لَكُمْ أَن تُنبِتُوا شَجَرَهَا و اگر منت خدا بر شما نبود و باران را بر شما نازل نمی‌كرد، نمی‌توانستید درختان آن را برویانید. أَإِلَٰهٌ مَّعَ اللَّهِ  آیا معبودی به همراه خداوند وجود دارد كه این كارها را انجام دهد تا سزاوار آن باشد. به همراه خداوند عبادت و پرستش شود؟! بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ نه! بلكه آنها قومی هستند كه چیزهای دیگر را با خدا برابر قرار می‌دهند، با اینكه می‌دانند او یكتا و یگانه است، و جهان بالا و پایین را آفریده است، و اوست كه روزی را فرو می‌فرستد.

آیا مخلوقات بهترند كه از هر جهت ناقص‌اند و كاری نمی‌توانند انجام دهند، و روزی و فایده‌ای نمی‌توانند برسانند، یا خداوند كه جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا زمین را قرارگاهی گردانده تا بندگان بر آن مستقر شوند، و در آن سكنی گزینند و كشاورزی كنند و خانه بسازند و رفت و آمد نمایند؟! وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا و در سطح زمین رودخانه‌هایی پدید آورده است كه بندگان در آبیاری كشتزارها و درختان خود از آن استفاده می‌كنند. وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ و كوههایی برای زمین آفریده است كه آن را محكم و پابرجا دارند، و این كوهها میخ‌هایی برای زمین هستند و آن‌را از تكان خوردن باز می‌دارند.

وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا و میان دو دریای شیرین و شور مانعی قرار داده است كه نمی‌گذارد با هم مخلوط شوند، چون اگر آب شور و شیرین مخلوط گردند منفعتی كه از هر یك از این آب‌ها مورد نظر است از دست می‌رود، بلكه خداوند مانعی را در میان آن دو قرار داده است. و محل جاری شدن رودخانه‌ها در زمین را دور از دریاها قرار داده ‌است، بنابراین مقاصد و منافعی كه مورد نظر است به دست می‌آید.

أَإِلَٰهٌ مَّعَ اللَّهِ آیا معبودی با خداوند هست كه این كارها را انجام دهد تا با خدا برابر قرار داده شده و شریك خدا قرار داده شود؟!

بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ نه! چنین نیست، بلكه بیشتر آنان نمی‌دانند، بنابراین به تقلید از سران خود چیزهایی را شریك خداوند می‌سازند، و چنانچه درك وشعوری داشتند چیزی را شریك خدا نمی‌خواستند.

چه كسی جز خداوند یگانه به فریاد درمانده‌ای می‌رسد كه رنج‌ها و سختی‌ها او را پریشان كرده، و دستیابی به خواسته‌هایش برای او مشكل است، و چاره‌ای برای رهایی از آنچه به آن گرفتار شده است ندارد؟! و چه كسی جز خداوند یگانه بلا و شر و مشكل را دور می‌سازد؟ و چه كسی شما را جاشنیان در زمین قرار می‌دهد و به شما قدرت و ثروت می‌بخشد، و روزی به شما ارزانی می‌دارد و نعمت‌هایش را به شما می‌رساند؟! و بدانید كه جانشین كسانی می‌شوید كه پیش از شما بوده‌اند. همانطور كه به زودی شما را از جهان خواهد برد، و قومی دیگر را بعد از شما می‌آورد. آیا همراه با خداوند كه این كارها را می‌كند معبودی هست؟!.

خیر، هیچ كس نیست كه در انجام این كارها همراه خدا باشد، حتی شما مشركان اعتراف می‌كنید كه این كارها را فقط خداوند انجام می‌دهد. بنابراین، هر گاه زبانی به آنها می‌رسید خالصانه خدا را به فریاد می‌خواندند، چون می‌دانستند كه تنها او می‌تواند این زیان و مشكل را دور نماید. قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ اما بسیار كم اندرز می‌گیرید، وكم در امور می‌اندیشید، اموری كه اگر آنها را به یاد آورید متذكر شده و هدایت می‌شوید. اما غفلت و روی‌گردانی، شما را فرا گرفته استو بنابراین، پشیمان نمی‌شوید و توبه نمی‌كنید و هدایت نمی‌یابید.

چه كسی شما را هدایت می‌كند آنگاه كه در میان تاریكی‌های خشكی و دریا قرار می‌گیرید، آن‌جا كه راهنما و نشانه‌ای وجود ندارد و جز هدایت و راهنمایی خداوند وسیله‌ای برای نجات شما نیست، و فقط او راه را برایتان هموار و آسان می‌نماید. خداوندی كه اسباب و وسایلی را برایتان فراهم آورده است كه به وسیله آن راهیاب می‌شوید.

وَمَن يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ خداوندی كه پیش از باران بادهایی را به عنوان مژده‌رسان می‌فرستد.بادها را می‌فرستد تا ابرها را پراكنده نمایند، سپس ابرها را به هم پیوند داده، وجمع می‌كنند، سپس باران را از خلال آن فرو می‌فرستد و بندگان قبل از آمدن باران به وسیله این بادها شادمان می‌شوند. أَإِلَٰهٌ مَّعَ اللَّهِ آیا معبودی با خداوند هست كه این كارها را بكند؟ یا اینكه او تنها و یگانه این كارها را انجام می‌دهد؟! پس وقتی كه او به تنهایی این كارها را انجام می‌دهد چرا چیزهایی دیگر را شریك او می‌سازید و غیر او را پرستش می‌كنید؟!

تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ پاك و برتر است خداوند از شرك آنها، و از اینكه غیر از او را با وی برابر قرار دهند.

چه كسی آفرینش را آغاز می‌كند، و مخلوقات را پدید می‌آورد، و سپس روز قیامت آنها را باز می‌آفریند؟! و چه كسی از آسمان و زمین به وسیله ‌باران و گیاهان به شما روزی می‌دهد؟ أَإِلَٰهٌ مَّعَ اللَّهِ آیا معبودی هست كه به همراه خدا این كارها را بكند و توانایی انجام دادن آن را داشته باشد؟!  قُلْ هَاتُوا

بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ بگو: اگر راستگویید دلیل و حجت خود را بیاورید.و اگر فرض را بر آن بگیریم كه آنچه شما می‌گویید صحت دارد، و آن معبودان باطل در یكی از این چیزها با خداوند مشاركت دارند، این فقط یك ادعاست كه بدون دلیل آن را تصدیق كرده‌اید، و باید بدانید كه شما بر باطل هستید و دلیلی بر صحت گفته خود ندارید. پس بر اساس دلایل یقینی و حجت‌های قاطع، خداوند یگانه همه كارها را انجام می‌دهد، و یكتاست، و او سزاوار است كه همه عبادت‌ها برای او انجام شود.