خداوند خويشتن را به خاطر صفتهای کمال و عظمت و شکوه خود، و به‌طور ويژه صفتهايي که در اين آيه ذکر شده است، مي‌ستايد. پس او خود را بر آفريدن آسمانها و زمين، که بر قدرت کامل و علم و رحمت واسع و گستردگي حکمت و يگانه بودن وي در آفرينش و تدبير دلالت مي‌نمايد ستايش نمود، و خويشتن را به خاطر پديد آوردن روشنايي و تاريکي‌ها ستود. و اين، تاريکي و روشنايي محسوس مانند شب و روز و خورشيد و ماه، و نيز تاريکي و روشنايي معنوي از قبيل تاريکي جهالت و شک و شرک و گناه و غفلت، و نو علم و ايمان و يقين و طاعت را شامل مي‌شود، و همه اين موارد قاطعانه دلالت مي‌نمايند که خداوند متعال سزاوار پرستش و عبادت خالص است.

با وجود اين همه دليل و برهان روشن، ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ کساني که به پروردگارشان کفر ورزيده‌اند کساني ديگر غير از خدا را با وي در عبادت و کرنش وتعظيم برابر مي‌دانند، با اينکه آنان در چيزي با خدا برابر نيستند، و آنها نيازمنداني ناتوانند و از هر جهت کمبود دارند.

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن طِينٍ خداوند ذاتي است که شما از گلِ آفريده است، چرا که ماده خلقت شما و پدرتان آدم علیه السلام از گِل بوده است. ثُمَّ قَضَىٰ أَجَلًا سپس مدت و زماني را براي اقامت شما در اين دنيا معين کرد، تا در آن مدت بهره‌مند شويد و از آن استفاده کنيد و بوسيله آنچه که به‌سوی پيامبرانش فرستاده مي‌شود مورد امتحان و آزمايش قرار بگيرد. لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا [الملک: 2]. «تا شما را بيازمايد که کدام يک از شما بهتر عمل مي‌نمايد». و شما را در اين دنيا به اندازه‌اي عمر مي‌دهد که آن اندازه کافي است براي هر آن کس که بخواهد در آن پند پذيرد.

وَأَجَلٌ مُّسَمًّى عِندَهُ و مدت معيني نزد اوست و آن دنياي آخرت است که بندگان از اين دنيا به آن منتقل مي‌شوند، پس خداوند آنان را طبق اعمال خوب و بدشان جزا و سزا مي‌دهد. ثُمَّ سپس با وجود اين بيان کامل و حجت قاطع، أَنتُمْ تَمْتَرُونَ شما در وعده خدا و وعيد او، و وقوع روز قيامت شک و ترديد به خود راه مي‌دهيد.

و خداوند «ظلمات» را بدان جهت با صيغه جمع‌آورد که اقسام آن زياد و راههاي آن گوناگون است. اما نور و روشنايي را به صورت مفرد آورد، چون راهي که انسان را به خدا مي‌رساند يکي است و تعدد در آن وجود ندارد، و آن راهي است که دانستن حق، و عمل کردن به آن را در بردارد. همانطور که خداوند متعال فرموده است: وَأَنَّ هَٰذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ ۖ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِ [الأنعام: 153]. «و اين است راه راست من، پس، از آن پيروي کنيد و از راههای ديگر پيروی مکنيد، که شما را از راه خدا دور می‌کند».