94. تفسیر سوره ق - مکی و 45 آیه است.
خداوند متعال می فرماید: وَقَالَ قَرِينُهُ فرشتهای که خداوند همدم و همراه این تکذیب کننده رویگردان قرار دادهاست که یکی از فرشتگانی است که خداوند آنها را مامور نموده تا آن انسان را حفظ نمایند و اعمالش را بنویسند آن تکذیب کننده و اعمالش را در روز قیامت حاضر میگرداند و میگوید: هَٰذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ آنچه را که مقّرر شده بود و بر او و اعمالش نگهبانی دهم و آن ر ثبت و ضبط نمایم آماده کردهام. پس آن گاه انسان طبق عملش مجازات میگردد.
و به کسانی که سزاوار جهنّم هستند گفته میشود: أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ هر کافر سرکشی که مخالف آیات خداست و گناهان زیادی را انجام داده است در دوزخ بیندازید.
مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ یعنی خیری را که پیش روی اوست که بزرگترین آن ایمان آورد به خدا و پیامبر و فرشتگان و کتابهایش میباشد از خود و دیگران منع میکند. و از منافع مالی و جانیاش جلوگیری مینماید. مُعْتَدٍ و از حدود الهی تجاوز میکند و بر بندگان الهی تعدی مینماید. مُّرِيبٍ و در وعده وعید الهی شک دارد، پس نه ایمان دارد و نه نیکی میکند، بلکه کفر و تجاوزگری و شک و بخل تبدیل به صفات او گشتهاند نیز به جای خدا معبودان دیگری را برگزیده است، بنابراین فرمود: الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ کسیکه به همراه خدا معبود دیگری را به پرستش گرفته است، معبودی که برای خویش اختیار هیچ سود و زیان و مرگ و زندگی را ندارد.
فَأَلْقِيَاهُ فِي الْعَذَابِ الشَّدِيدِ پس ای دو فرشتهای که همراه او هستید! او را در عذابی بیندازید که سخت تری و بزرگترین عذاب است.
قَالَ قَرِينُهُ شیطانی که همدم و همنشین اوست با اظهار بیزاری از او و در حالی که گناهش را به گردن وی میاندازد، میگوید: رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ پروردگارا! من او را گمراه نساختم، چون من بر او تسلّی و حجّت و دلیلی نداشتم، وَلَٰكِن كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ بلک او خود در گمراهی دور و درازی بود. پس او خودش گمراه و از حق دور گشت، همان طور که در آیه دیگری میفرماید: وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ [إبراهیم: 22]. «وقتی کار پایان مییابد شیطان میگوید: خداوند به شما وعده راستین و حقیقت دارد و من بر شما وعده دادم و خلاف آنرا کردم».
خداوند در پاسخ به ستیز و مجادله شان میفرماید: لَا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ در پیشگاه من ستیزه مکنید، یعنی مجادله و ستیر شما نزد من فایدهای ندارد، وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُم بِالْوَعِيدِ حال آنکه من پیش از این برایتان هشدار فرستاده بودم. یعنی پیامبرانم با نشانههای روشن و حجّتهای واضح و دلایل روشن نزد شما آمدند، پس حجّت من بر شما اقامه گردید و شما با کارهایی که درگذشت کردهاید و جزای آن قطعی گردیده، نزد من آمدهاید.
مَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ امکان ندارد که آنچه خدا گفته و بدان خبر داده خلافی در آن واقع شود، چون هیچ گفته و سخنی از گفته خداوند راستتر نیست. وَمَا أَنَا بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيدِ و من نسبت به بندگان ستمگر نیستم بلکه آنها را بر اساس خیر و شّری که انجام دادهاند جزا و سزا خواهم داد، پس به بدیهایشان افزوده نمیشود و از نیکیهایشان کاسته نمیگردد.
این مـــرگ،