خداوند متعال خبر مي‌دهد که او فرمانرواي هستي است و در فرمانروايي و پادشاهي دنيا و آخرت تنها و يگانه است و همه آنچه که در آسمان‌ها و زمين است ملک خدا و از آن او است. و او چون پادشاهي بزرگ در بندگانش تصّرف مي‌کند و تقدير او در آن‌ها نافذ است و شريعت او بر آن‌ها جاري مي‌شود و آن‌ها را امر مي‌نمايد و يا نهي مي‌کند آنان‌را جزا مي‌دهد، به فرمانبردار پاداش مي‌دهد و گناهکار را کيفر مي‌دهد. لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسَاءُوا بِمَا عَمِلُوا تا کساني را که بد کرده‌اند به کيفر کارهاي بدي از قبيل کفر و ديگر گناهاني که انجام داده‌اند کيفر سخت بدهد.

وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى و به کساني که عبادت خداوند را به نيکويی انجام داده و با خلق خدا به نيکي رفتار کرده‌اند پاداش نيک بدهد. يعنی حالت آن‌ها را در دنيا و آخرت نيک گرداند و بالاتر و بزرگ‌تر از اين خشنودی پرورگارشان، و دست يابي به بهشت و نعمت‌های آن می‌باشد.

سپس حالتشان را بيان کرد و فرمود: الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ کسانيکه از گناهان کبيره و زشتي‌ها جز گناهان صغيره دوري مي‌گزينند. يعني واجباتی را انجام مي‌دهند که خداوند به انجام آن فرمان داده و ترک کردن آن از گناهان کبيره است.

و گناهان کبيره از قبيل زنا، نوشيدن شراب، رباخواري، قتل و امثال آن از گناهان بزرگ را ترک مي‌نمايند و از آن دوري مي‌گزينند. إِلَّا اللَّمَمَ به جز گناهان کوچک که انجام دهنده آن بر آن اصرار نمي‌ورزد، و يا گناهاني که هر از چند گاهي بنده آن را انجام مي‌دهد و بسيار کم و به ندرت مرتکب آن‌ها مي‌شود. اين گناه طوري نيست که به محض اين که بنده آن‌را انجام داد از زمره نيکوکاران خارج شود، چنين گناهاني اگر انجام داده شود و در ضمن آن واجبات به جاي آورده شود و در ضمن آن واجبات به جاي آورده شود و محرّمات ترک شوند تحت آمرزش خداوند قرار مي‌گيرند، آمرزشي که هر چيزي را فرا گرفته است.

 بنابراين فرمود: إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ بي‌گمان پروردگارت داراي آمرزش گسترده است و اگر آمرزش او نبود آبادي‌ها و مردم هلاک مي‌شدند. و اگر گذشت و بردباري‌اش نبود آسمان روي زمين فرو مي‌افتاد و خداوند هيچ جانوري را روي زمين باقي نمي‌گذاشت.

بنابراين پيامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «نمازهاي پنج‌گانه و هر جمعه و تا جمعه ديگر و هر رمضان تا رمضان ديگر، کفّاره گناهاني هستند که ميان آن دو اتّفاق مي‌افتند به شرطي که از گناهان کبيره پرهيز شود». هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خداوند متعال به حالات شما و به ضعفي که شما را بر آن سرشته است و اين که در انجام بسياري از فرمان‌هاي او سستي مي‌ورزيد و انگيزه‌هاي فراواني که براي انجام کارهاي حرام در وجود شما است.

و گناهان و جاذبه‌هاي زيادي که دارند و موانع قوي در برابر آن نداريد آگاه‌تر است. و ضعف در شما مشاهده مي‌شود، از زماني که خداوند شما را از زمين پديد آورد و آنگاه که در شکم مادرانتان بوديد همواره ضعيف و ناتوان هستيد، گرچه خداوند نيرويي در شما به وجود آورده که شما را بر انجام آنچه بدان دستور داده است کمک مي‌نمايد، ولي همواره ضعيف و ناتوان هستيد.

پس، از آنجا که خداوند به اين حالات شما آگاه است حکمت الهي و کَرَم ربّاني اقتضا نموده تا شما را غرق رحمت و آمرزش و عفو خويش گرداند و با احسان خود شما را بپوشاند و گناهان را از شما دور کند. به خصوص اگر بنده در همه اوقات به دنبال خشنودي پروردگارش باشد و در اکثر اوقات بکوشد تا کارهايي انجام دهد که او را به پروردگارش نزديک نمايد و از گناهان بگريزد، گناهاني که پروردگارش را از او ناخشنود مي‌گرداند.

امّا گاهي گناهاني از آدمي سر مي‌زنند پس خداوندت بخشنده‌ترین بخشندگان است و نسبت به بندگانش از مادر به فرزندش مهربانتر است. پس قطعا چنين فردي همواره به آمرزش پروردگارش نزديک است و خداوند همواره او را اجابت مي‌کند. بنابراين فرمود: فَلَا تُزَكُّوا أَنفُسَكُمْ پس، از پاک بودن خود سخن مگوييد.

يعني با ستودن خويش نزد مردم از پاکيزگي خود سخن مگوييد. هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَىٰ خداوند به پرهيزگاران داناتر است، چون تقوی و پرهيزگاری در قلب جاي دارد و خداوند از قلب آگاه است و مطلع است و انسان را طبق نيکي و پرهيزگاری که در دل دارد جزا مي‌دهد. و مردم هيچ چيزي از عذاب خدا را از شما دور نمي‌کنند.