دوزخ بسیار گسترده، بسیار ژرف و گوشه‌های آن از یکدیگر بسیار دور است. شواهد این ادعا به شرح زیر می‌باشد:

1- شمار كسانی كه وارد دوزخ می‌شوند، از حد حساب بیرون است و نیز این‌که، جسم هر كدام از دوزخیان به اندازه‌ای بزرگ می‌شود، كه دندان هر یك به اندازه‌ی كوه احد و فاصله میان دو شانه‌ی آن‌ها برابر مسافت سه روز می‌باشد. اما با این وجود، دوزخ همه‌ی کافران و گناهکاران طول تاریخ حیات بشریت را در خود جای می‌دهد و باز هم برای دیگران جایی باقی می‌ماند.

الله متعال در سوره‌ی «ق» ما را از این واقعیت آگاه می‌سازد و می‌فرماید: يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِن مَّزِيدٍ [ق:30] «‏روزی که به دوزخ می‌گوییم: آیا پر شدی‌؟ و دوزخ می‌گوید: افزون بر این هم هست‌؟!‏»‏.

دوزخ مانند آسیابی است که‌ صدها هزار تن گندم در آن می‌ریزند،‌ دانه به دانه همه را به آرد تبدیل می‌كند و از کار باز نمی‌ماند. گندم‌ها تمام می‌شوند و سنگ‌های آسیاب هم‌چنان در انتظار دانه‌های دیگر می‌چرخند.

در حدیث احتجاج بهشت و دوزخ آمده است که الله متعال به دوزخ می‌فرماید: ‏«‏تو عذاب من هستی. هر كس را كه بخواهم بوسیله‌ی تو عذاب می‌دهم. برای بهشت و دوزخ کسانی هستند که‌ آن‌ها را پُر کنند. اما دوزخ پُر نخواهد شد تا وقتی‌كه الله متعال پایش را بر آن می‌گذارد. آن‌گاه دوزخ می‌گوید: کافی است، کافی است. وقتی پُر شد، گوشه‌های آن جمع شده و مچاله می‌شود. الله عزوجل به‌ هیچ یک از آفریدگانش ستم نمی‌کند‏»‏.

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «‏پیاپی گناهکاران در دوزخ ریخته می‌شوند و جهنم می‌گوید: افزون بر این هم هست؟ تا این‌كه الله متعال پایش را بر آن می‌گذارد. گوشه‌هایش جمع و مچاله می‌شود و آن‌گاه می‌گوید: به‌ عزت و بزرگواری تو سوگند، کافی است، کافی است.‏»‏.

2- از جمله دلایل مبنی بر ژرفای زیاد دوزخ، این است كه هرگاه سنگی در آن انداخته شود، زمان زیادی طول می‌کشد تا به قعر آن برسد.

 از صحابه روایت است که:  همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم  بودیم. ناگهان رسول الله صلی الله علیه وسلم صدای افتادن چیزی را شنید. آن‌گاه فرمود: آیا می‌دانید این صدای چیست؟ گفتند: الله متعال و رسولش بهتر می‌دانند. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: ‏«‏این سنگی است كه هفتاد سال پیش در دوزخ انداخته شد و هنوز هم به طرف قعر دوزخ در حال سقوط است‌‏»‏.

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: ‏«‏اگر سنگ بزرگی به وزن هفت شتر باردار، از لبه‌ی دوزخ به داخل آن بیفتد، تا هفتاد سال به طرف قعر دوزخ سقوط می‌كند و باز هم به قعر آن نمی‌رسد‏»‏.

3- فرشتگان بسیاری در روز رستاخیز به سوی دوزخ می‌آیند. الله متعال درباره‌ی آن می‌فرماید: وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ [فجر:23] ‏«‏و آن روز که جهنم را می‌آورند‏»‏.

رسول الله صلیالله علیه سولم درباره‌ی آن چنین فرموده است: «‏در آن روز دوزخ را می‌آورند؛ در حالی‌که هفتاد هزار مهار دارد و بر هر مهار هفتاد هزار فرشته است که آن‌را می‌کشند‏»‏.

از این‌‌جا می‌توان به بزرگی دورخ پی بُرد كه برای اداره‌ی امور آن، به این تعداد فرشته‌ی توانمند نیاز است و نهایت توان آن‌ها را به جز الله متعال كسی نمی‌داند.

4- از جمله چیزهایی كه بزرگی و سهمگین بودن دوزخ را به نمایش می‌گذارد، این است كه ماه و خورشید با آن حجم و بزرگی‌شان، در میان آتش دوزخ همانند دو گوی گداخته‌ی بی‌فروغ هستند. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: در روز رستاخیز ماه و خورشید مانند دو گوی گداخته‌ی بی‌فروغ هستند‏»‏.

‏«‏خورشید و ماه در میانه‌ی آتش دوزخ، بی‌فروغ می‌شوند‏»‏.

ادامه موضوع در قسمت بعدی . . .