چنين نيست، اموالي که دوست مي‌داريد و لذت‌هايي که براي به دست آوردن آن از همديگر پيشي مي‌گيريد براي هميشه باقي نمي‌ماند بلکه روز بزرگ و وحشتناکي در پيش داريد که در آن، دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا کوه‌ها و زمين، سخت درهم کوبيده مي‌شوند تا اينکه زمين به ميداني صاف و هموار که هيچ فراز و نشيبي در آن نيست تبديل مي‌گردد.

وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا خداوند براي داوري کردن ميان بندگانش در سايه‌هايي از ابر مي‌آيد و فرشتگانِ آسمان‌ها صف در صف مي‌آيند. فرشتگان هر آسماني در يک صف قرار مي‌گيرند و مردم را احاطه مي‌نمايند و اين‌ها صفت‌هاي فروتني و کرنش در برابر خداوند جبار است.

وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ در آن روز فرشتگان، دوزخ را با زنجير مي‌کشند و مي‌آورند، پس وقتي اين امور رخ دهند يَتَذَكَّرُ الْإِنسَانُ انسان کار خوب و بدي را که کرده است به ياد مي‌آورد. وَأَنَّىٰ لَهُ الذِّكْرَىٰ اما چنين ياد کردني چه سودي براي انسان دارد؟! چون زمان آن گذشته است.

انسان به خاطر کوتاهي‌هايي که کرده است، حسرت مي‌خورد و مي‌گويد: يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي اي کاش! براي زندگي جاوداني و هميشگي‌ام شايسته‌اي پيشاپيش مي‌فرستادم. همان‌طور که خداوند متعال مي‌فرمايد: يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا يَا وَيْلَتَىٰ لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا [الفرقان: 27]. «مي‌گويد: اي کاش! راهي همراه پيامبر برمي گزيدم. واي برمن! اي کاش فلاني را به عنوان دوست خود بر نمي‌گزيدم». و اين دليلي است بر اين که زندگي حقيقي که آدمي بايد براي به دست آوردن آن کوشش کند زندگي جهان اخرت است، چون سراي ماندگاري و جاودانگي مي‌باشد.

فَيَوْمَئِذٍ لَّا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ در روز قيامت خداوند کافران را چنان عذابي مي‌دهد که هیچ‌کس عذابي همسان عذاب خداوند به آن‌ها نمي‌رساند. و اين به خاطر آن است که قيامت و عمل کردن براي آن را فراموش کرده‌اند.

وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ دوزخيان با زنجيرهايي جهنمي بسته شده و بر چهره‌هايشان کشانده مي‌شوند و آنگاه در دوزخ مي‌سوزند، اين است سزاي مجرمان. و اما کسي که به خداوند ايمان آورد و به او دل ببندد و پيامبرانش را تصديق کند به او گفته مي‌شود:

يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ اي انساني روحي با ياد و محبت خدا آرام گرفته و شاد شده‌اي!.

ارْجِعِي إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً درحاليکه از پروردگار خشنود هستي و او از تو خشنود است به‌سوی او بازگرد.

فَادْخُلِي فِي عِبَادِي و در ميان بندگانم درآي. وَادْخُلِي جَنَّتِي و به بهشت من داخل شود. اين‌ها کلماتي است که روح در روز قيامت و به هنگام مرگ با آن مورد خطاب قرار مي‌گيرد.

 پايان تفسير سوره‌ فجر