101. تفسیر سوره حدید - مدنی و 29 آیه است.
وقتی حالت زنان و مردان مؤمن و زنان و مردان منافق را در جهان آخرت بیان کرد امری که دلها را به کرنش و خشوع برای پروردگار فرا میخواند، مؤمنان را سرزنش کرد که چرا دلهایشان فروتن نمیشود و فرمود: أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ آیا وقت آن فرا نرسیده که دلهای مؤمنان در برابر ذکر خدا که قرآن است بلرزد و کرنش یابد و مطیع فرمانهای الهی شود و از آنچه از حقّ نازل شده و محمّدص آنرا آورده است پیروی نمایند؟
در اینجا آدمی به تلاش برای فروتنی و کرنش قلب برای خداوند و خضوع یافتن آن در برابر کتاب و حکمتی که خداوند نازل کرده است تشویق شده است. و به این ترغیب شده که مؤمنان باید مواعظ الهی و احکام شرعی را در هر وقت به یاد بیاورند و خود را محاسبه کنند.
وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِن قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ و مانند کسانی نباشند که خداوند کتاب را برای آنها نازل فرمود تا دلهایشان خشوع یابد و کاملا فرمانبردار باشند امّا آنها پایدار نماندند بلکه روزگار بر آنان به درازا کشیده و غفلت و بیخبریشان ادامه یافت و آنگاه ایما نو باورشان از بین رفت.
فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ ۖ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ سپس سنگدل شدند و بسیاری از آنها بدکارند. دلها در هر وقت به این نیاز دارند که آنچه را خداوند نازل کرده است یادآوری نمایند و حکمت را تکرار کنند و نباید از این غافل شوند چون غفلت از یاد خدا سبب سنگدلی میگردد و باعث میشود تا هرگز از چشمها به سبب خوف الهی اشک سرازیر نشود.
اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ بدانید که خداوند زمین مرده را زنده میگرداند و ما آیات را برای شما به روشنی بیان کردهایم تا خرد ورزید. چون آیات و نشانههای خدا عقلها را بر شناخت و معرفت الهی راهنمایی میکنند، و این که خداوندی که زمین را پس از پژمردگی زنده گردانده میتواند مردگان را پس از مرگشان زنده بگرداند و آنگاه آنها را طبق کارهایی که کردهاند جزا و سزا بدهد. خداوندی که زمین را با آب باران زنده و خرّم میگرداند میتواند دلهای مرده را با حقّی که بر پیامبرش نازل فرموده زنده نماید. و این آیه بر این دلالت مینماید که هر کسی به وسیله آیات خداوندی راهیاب نشود و از دستورات و آئینهای الهی فرمانبرداری نکند عقل و خرد ندارد.
این مـــرگ،