خداوند متعال انسانها را مخاطب قرار داده و مي‌فرمايد: وَلَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ و همانا اصل و ماده‌اي را که شما از آن پديد آمديد، آفريديم. و آن آدم علیه السلام است، ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ سپس به صورتگري آدم پرداختيم و او را به بهترين وجه خلق کرديم. و خداوند آنچه را که مکمل صورت باطني آدم بود، به وي آموخت، و آن عبارت از نام اشياء بود.

سپس فرشتگان بزرگوار را دستور داد تا به منظور اکرام و احترام آدم و براي اظهار فضيلت او در مقابل وي سجده کنند. فرشتگان از دستور پروردگارشان فرمان برده و اطاعت نمودند، فَسَجَدُوا پس همه سجده کردند، إِلَّا إِبْلِيسَ جز ابليس که به خاطر اينکه خود را از او بزرگتر مي‌ديد و به خاطر خودپسندي، از سجده بردن امتناع ورزيد. پس خداوند او را بر اين کار سرزنش نمود و فرمود: مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ چه چيز تو را بازداشت از اينکه سجده کني براي کسي که من با دو دوست خود آفريده‌ام؟! يعني او را شرافت دادم، و با اين فضيلت او را برتري بخشيدم به گونه‌اي که کسي ديگر اين فضيلت را ندارد، و تو از فرمان سرپيچي نموده، و در مورد دستورم سهل انگاري کردي!.

قَالَ شيطان در حالي که با پروردگارش معارضه مي‌کرد، گفت: أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ من از او بهتر هستم. سپس براي اثبات اين ادعاي باطل دليل آورد و گفت: خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ مرا از آتش آفريده‌اي و او را از خاک، و اين اقتضا مي‌کند که آنکه از آتش آفريده شده از آنچه از خاک آفريده شده است بهتر باشد، چون آتش بر بالاي خاک قرار مي‌گيرد و اين قياس از چند جهت فاسد و باطل است:

1- اين قياس در مقابل دستور خدا به سجده کردن انجام شد، و قياس وقتي که با نص معارض و مخالف باشد قياس باطلي است، چون منظور از قياس اين است حکمي که در مورد آن نصّي نيامده است، با اموري که در مورد آن نصّ وارد شده است نزديک شود و تابع آن قرار گيرد. اما قياسي که با نصّ مخالفت کند، و معتبر دانسته شدن آن منجر به لغو شدن نصّي گردد، چنين قياسي از زشت‌ترين قياس‌هاست.

2- شيطان گفت: أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ من از او بهتر هستم. و همين گفته براي نقص و کمبود ابليس کافي است، چون او نقص و کمبود خود را با خودپسندي و تکبر و سخن گفتن در مورد خدا آن هم بدون علم و آگاهي اثبات نمود. و چه کمبودي بزرگتر از اين وجود دارد؟!.

3- شيطان در برتر قرار دادن آتش بر خاک دروغ گفت، زيرا در ماده خاک فروتني و سکون و متانت وجود دارد، و برکت‌هاي زمين از قبيل درختان و انواع گياهان گوناگون از خاک مي‌رويند، اما آتش صفت سبکي و شتابزدگي و سوزندگي دارد.

بنابراين وقتي که ابليس از فرمان خدا سرپيچي کرد از مقام والاي خود به پايين‌ترين جايگاه سقوط نمود، و خداوند به او فرمود: فَاهْبِطْ مِنْهَا از بهشت فرو شو، فَمَا يَكُونُ لَكَ أَن تَتَكَبَّرَ فِيهَا تو حق نداري در آن تکبر کني، چون بهشت سران پاکان است و شايسته پليدترين و بدترين خلق خدا نيست.

فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ پس بيرون برو، تو از ذليل شدگان و خوارشدگان هستي. و اين، کيفر تکبر و خودپسندي او بود. بنابراين هنگامي که ابليس دشمني با خدا و با آدم و فرزندانشان را اعلام کرد، از خداوند خواست که او را تا روز رستاخيز مهلت بدهد تا بتواند فرزندان آدم را هرچه بيشتر گمراه سازد. و از آن جا که حکمت الهي اقتضا مي‌کند بندگان را مورد آزمايش قرار دهد و راستگو از دروغگو، و کسي که از خدا اطاعت مي‌کند از کسي که از دشمن خدا تبعيت مي‌نمايد مشخص گردد، خواسته او را پذيرفت و فرمود: إِنَّكَ مِنَ الْمُنظَرِينَ تو از مهلت يافته‌گاني.