قرآن بر همین منوال ما را هشدار می‌دهد و می‌فرماید: «و تا آنان كه دانش یافته‌اند بدانند كه این قرآن حق است و از جانب پروردگار توست، و بدان ایمان آورند و دلهایشان برای او خاضع گردد». [حج/54]

اولین مرتبه توبه، علم و آگاهی است كه دارندگان آن پی خواهند برد كه حق از آنِ پروردگارشان است و از آن طریق به سوی ایمان به خدا كشانده می‌شود. بنابراین علم و آگاهی دلیل و راهنمای ایمان است و در راستای ایمان، خشوع و خضوع قلبی نشأت می‌گیرد.

خداوند متعال در وصف پرهیزگاران می‌فرماید: «و آنان كه چون كار زشتی كنند یا بر خود ستم روا دارند، خدا را به یاد می‌آورند و برای گناهانشان آمرزش می‌خواهند و چه كسی جزا خدا گناهان را می‌آمرزد؟ و بر آنچه مرتكب شده‌اید یا با آنكه می‌دانند [كه گناه است] پافشاری نمی‌كنند». [آل عمران/135]

اینان خدا را به یاد می‌آورند و برای گناهان خود طلب آمرزش می‌نمایند. استغفار، ثمر و نتیجه یاد خدا است. ذكر و یاد خدا خود یك نوع معرفت و آگاهی است، بنابراین منظور از یاد خدا همانطور كه بعضی می‌پندارند، یاد و ذكر زبانی محض نیست، بلكه یاد خدا عبارت است از ضدّ نسیان و فراموشی ذات متعال و فرامین او، فقدان نسیان و فراموشی خود یك نوع از نگرشهای معرفت و یاد پروردگار است. در اسلام، علم و آگاهی بر حالات نفسانی و اعمال جسمانی مقدم است و هیچ جای شگفتی نیست كه اولین آیه­ی قرآن «بخوان به نام پروردگارت كه بیافرید»  [العلق/1]  باشد.

ادامه موضوع در قسمت بعدی