ای جوان! بدان که جهان، پروردگاری دارد.

اصل شیطان

در مطالب گذشته، بیان شد كه شیطان از نژاد جن می‌باشد. برخی از دانشمندان گذشته و امروز، در این‌باره اختلافاتی دارند و به آیه‌ی زیر استدلال می‌كنند:  «‏ و هنگامی كه به فرشتگان گفتیم: برای آدم سجده کنید. همگی سجده کردند، مگر ابلیس كه سر باز زد و تكبّر ورزید و از زمره‌ی كافران شد.» [بقره: 34]

در این آیه و دیگر آیات مانند آن، الله متعال، ابلیس را از فرشتگان ‌استثنا كرده است و طبق قاعده، مستثنی از جنس مستثنی منه می‌باشد. در بسیاری از كتاب‌های تفسیر و تاریخ، آمده است که برخی از دانشمندان اعتقاد داشتند که شیطان از جنس فرشته است، وی خزانه‌دار بهشت یا خزانه‌دار آسمان دنیا و از بهترین و گرامی‌ترین فرشتگان بوده است. در این‌باره، آثار زیادی از گذشتگان نقل شده است كه بسیاری از آن‌ها، از اسرائیلیات هستند. روایات اسرائیلی از این‌رو نقل شده‌اند که‌ مورد بحث و بررسی واقع شوند. لازم به‌ یادآوری است که‌ وضعیت بسیاری از آن‌ها معلوم نیست؛ اما بی‌گمان، پاره‌ای از آن‌ها دروغ هستند؛ زیرا با حق و حقیقتی كه در دست داریم، اختلاف دارند.

قرآن، از تمامی این اخبار و آثار گذشتگان، بی‌نیاز است؛ زیرا این اخبار از کمی، فزونی و دگرگونی خالی نیستند، بسیار مورد دستبرد  قرار گرفته‌اند و افرادی نبوده‌اند که آن گفتارها را، از تحریف و دروغ، نگه ‌دارند. اما امت اسلامی، دانشمندان، پیشوایان، رهبران، افراد نیكوكار و نقادان ‌شرافتمند و حافظان بزرگواری دارد، آنان كه علم حدیث را تدوین نمودند،‌ درستی و نادرستی آن را روشن كردند، حسن، ضعیف، منكر، موضوع، متروك، ‌مكذوب را مشخص كردند.

 این خدمت‌گذاران حدیث،‌ جعل كنندگان، مجهولان و سایر دروغ‌گویان را، معرفی كردند. آنان، همه‌ی این خدمات بسیار ارزنده را، به خاطر نگه‌داری از سنت رسول الله صلی الله علیه وسلم و مقام والای او انجام داده‌اند. تا دروغی به ایشان نسبت داده نشود و آن‌چه كه او نفرموده است، به عنوان حدیث از وی نقل نشود.

استثنا كردن ابلیس از فرشتگان در آیه‌ی بالا، دلیل قانع كننده و مطمئنی نمی‌باشد بر این‌که شیطان از جنس فرشتگان است؛ ممكن است، این استثناء، استثنای منقطع باشد؛ (استثناء منقطع آن است كه مستثنی از جنس مستثنی منه نباشد) درست نیز همین است، زیرا در آیه‌ای دیگر، تصریح شده است كه شیطان از نژاد جن می‌باشد:  «آن‌گاه كه ما به فرشتگان گفتیم: برای آدم سجده كنید. آنان جملگی سجده كردند مگر ابلیس، كه از گروه جن بود و از فرمان پروردگارش سرپیچی كرد.آیا او و فرزندانش را، با وجود این كه دشمنان شما هستند، به جای من سرپرست و مددكار خود می‌گیرید؟!ستمكاران چه عوض بدی دارند.» [كهف:50]

از حدیثی صحیح، ثابت است كه جن موجودی جدا از فرشته و انسان می‌باشد؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم می‌فرماید:  (فرشتگان از نور، جن از آتش و آدم از گل آفریده شده‌اند).

ادامه موضوع در قسمت بعدی