64. تفسیر سوره مؤمنون - مکی و 118 آیه است.
بعد از تكذیب كنندگان مخالف نسلهایی دیگر پدید آوردیم. هر ملتی وقت و زمانی مشخص دارد كه از آن پیش و پس نمیشود، و پشت سرهم بهسوی آنها پیامبرانی فرستادیم تا ایمان بیاورند و بهسوی خدا باز گردند. پس كفرورزیدن و تكذیب كردن پیامبران همواره شیوه ملتهای مجرم و سركش و كافر بوده است، هر گاه پیامبری به نزد امت خویش میآمد او را تكذیب میكردند و دروغگو مینامیدند، با اینكه هر پیامبری همراه با نشانهها و معجزاتی انسان باید ایمان بیاورد، بلكه دعوت پیامبر و شریعت و آیین او بر حقیقت آنچه آورده است دلالت مینماید.
فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُم بَعْضًا پس ما هم این ملتهای سركش را نابود و یكی را به دنبال دیگری روانه دیار نیستی نمودیم، و هیچ چیزی از آنان باقی نماند، و خانههایشان خالی و ویران شد، وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ و ایشان را زبانزد مجالس و مایه عبرت دیگران نمودیم. و كسانی كه پس از آنان آمدند در مورد آن سخن میگفتند. و پندی برای پرهیزگاران و درسی عبرتی برای تكذیب كنندگان گشتند، و با عذاب خدا رسوا شدند.
فَبُعْدًا لِّقَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُونَ پس نابود باد گروهی كه ایمان نمیآورند. راستی اینها چقدر بدبخت و چقدر زیانكارند!! در اینجا سخن یكی از علما را به یاد میآورم كه اكنون اسمش را به خاطر ندارم. ایشان میفرمودند: پس از موسی و نزول تورات خداون عذاب را از ملتها رفع نمود، یعنی عذابی كه آنها را ریشه كن نماید مرتفع كرد، و جهاد با تكذیب كنندگان مخالفت را مشروع نمود. من نمیدانستم كه این عالم سخن را از چه منبعی گرفته بود. اما وقتی در این آیهها و آیاتی كه در سوره قصص هستند تأمل نمودم، دلیل سخن او را فهمیدم. در این آیات خداوند از امتهایی كه پی در پی هلاك و نابود شدهاند سخن گفته، سپس خبر داده است كه پس از آنها موسی را فرستاده و تورات را بر او نازل كرده است كه موجب هدایت مردم میباشد.
و اما اینكه فرعون را هلاك نموده اعتراضی بر این مطلب وارد نمیشود، زیرا فرعون را پیش از نزول تورات هلاك كرده است. و اما آیههایی كه در سوره قصص هستند بسیار صریح میباشند، و وقتی كه در لابلای آنها هلاك شدن و نابودی فرعون را بیان میكند، میفرماید: وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ مِن بَعْدِ مَا أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الْأُولَىٰ بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَّعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ [القصص: 43]. «پس از آنكه امتهای پیشین را هلاك نمودیم كتاب را به موسی دادیم كه موجب هدایت و رحمتی برای مردم بود، تا شاید پند پذیرند». پس این آیه به صراحت میگوید كه خداوند بعد از هلاك كردن ملتهای متجاوز و سركش به موسی كتاب داد، و خبر داد كه تورات رهنمود و هدایت و رحمتی برای مردم است.
و از همین مقوله است آنچه كه خداوند در سوره یونس بیان مینماید: ثُمَّ بَعَثْنَا مِن بَعْدِهِ (آنگاه بعد از نوح) رُسُلًا إِلَىٰ قَوْمِهِمْ فَجَاءُوهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا بِهِ مِن قَبْلُ ۚ كَذَٰلِكَ نَطْبَعُ عَلَىٰ قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ ثُمَّ بَعَثْنَا مِن بَعْدِهِم مُّوسَىٰ وَهَارُونَ [یونس: 75-74]. «پیامبرانی را بهسوی قومشان فرستادیم كه با نشانههای روشننزد آنان آمدند، اما آنها به آنچه كه پیشتر تكذیب كرده بودند ایمان نیاوردند، اینگونه بر دلهای متجاوزان مهر میزنیم، آنگاه پس از آنها موسی و هارون را فرستادیم». والله أعلم.
این مـــرگ،