75. تفسیر سوره سجده - مکی و 30 آیه است.
وقتی حالت کسانی را بیان نمود که در برابر آیات خدا کفر میورزند و عذابی را ذکر فرمود که برایشان آماده کرده است، به ذکر کسانی پرداخت که به آیات خدا ایمان دارند، و پاداشی را که برایشان آماده نموده است توصیف کرد و فرمود: إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا تنها کسانی به آیات ما ایمان حقیقی و واقعی دارند که شواهد و نشانههای ایمان در آنها یافت شود و آنها، الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِهَا کسانی هستند که هرگاه به نشانههای خدا پند داده شوند و آیات قرآن بر آنها تلاوت گردد و به وسیله پیامبران پندها نزد آنان بیاید و نصیحت شوند آنرا گوش میکنند و میپذیرند و اطاعت مینمایند و خَرُّوا سُجَّدًا سجدهکنان بر زمین میافتند. یعنی فروتنی میکنند و به شناخت خدا شادمان میشوند، وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ و ستایشگرانه به تسبیح پروردگارشان میپردازند و تکبر نمیورزند، نه با دل و نه با جسمشان تکبر نمیورزند تا بر اثر آن از اطاعت خدا سرباز زنند، بلکه آنها در برابر آیات خدا فروتناند و آن را میپذیرند و با شرح صدر و درحالیکه تسلیم آن هستند با آن تعامل میکنند و در پرتو همین آیات به رضایت خداوند مهربان دست مییابند و به وسیله آن به راه راست هدایت میشوند.
تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ پهلوهایشان از بسترها و رختخوابهای لذت بخش دور میشود، و به چیزی روی میآورند که برایشان لذیذتر و دوست داشتنیتر است و آن نماز شب و مناجات با خداست. بنابراین فرمود: يَدْعُونَ رَبَّهُمْ برای به دست آوردن منافع دینی و دنیوی و دفع زیانهای دین و دنیا پروردگارشان را میخوانند، خَوْفًا وَطَمَعًا با بیم و امید، بیم از این که اعمالشان پذیرفته نشود و امید به اینکه قبول حق واقع گردد، از عذاب خدا بیم دارند و به پاداش او امیدوار هستند.
وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ و از روزی کم یا زیادی که به ایشان دادهایم انفاق میکنند. انفاق را به صورت عام ذکر نمود و قیدی برای آن ذکر نکرد و گفت: بر چه کسانی انفاق میکنند تا بر عموم دلالت نماید. و نفقه واجب مانند زکاتها و کفارهها و نفقه همسران و خویشاوندان در این داخل است. نیز نفقه مستحب در راههای خیر در آن داخل است، و نفقه و احسان مالی به طور مطلق (و هرچقدر که باشد) خیر است، چه به فقیر برسد چه به ثروتمند، به خویشاوند داده شود یا به فردی که خویشاوند نیست، اما برحسب تفاوت سود و منفعتی که از طریق این نیکیها به انسانها میرسد پاداش و اجر آن نیز فرق میکند.پس این در رابطه با عمل اهل ایمان است.
اما پاداش مؤمنان این است که فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ هیچ کس نمیداند، مَّا أُخْفِيَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ چه نعمتهایی فراوان و شادی بخش زیادی برایشان پنهان شده است. همانطور که خداوند بر زبان پیامبرش فرموده است: «برای بندگان صالح و نیکوکارم ندیده و هیچ گوشی آن را نشنیده و به قلب هیچ انسانی خطور نکرده است». پس همانطور که آنها در شب نماز خواندند و دعا کردند و عمل خود را از نگاه دیگران پنهان داشتند خداوند نیز پاداش آنها را از نوع عمل آنها گردانید و مزد آنها را پنهان داشت. بنابراین فرمود: جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ به پاداش کارهایی که میکردند.
این مـــرگ،