43. تفسیر سوره یوسف - مکی و 111 آیه است.
بدان که خداوند بیان نمود بهترین داستانها را در این کتاب برای پیامبرش تعریف مینماید. سپس این داستان را بیان کرد و آن را شرح داد، و آنچه را در آن اتفاق افتاده است ذکر نمود. پس دانسته شد که آن یک داستان کامل و زیباست، و هرکس بخواهد این داستان را با روایتهای اسرائیلی که سند و ناقلی ندارند و غالباً دروغ هستند، کامل کند، در واقع میخواهد کاستیهای خداوند را در این داستان جبران نماید و چیزی را کامل کند که به گمان او ناقص است. و این کار بینهایت زشت است. بسیاری از تفاسیر در این زمینه مملو از دروغ پردازیهای زشت و متضادی هستند که با آنچه خدا تعریف نموده است سازگاری ندارد.
پس بنده باید آنچه را که خداوند تعریف نموده بفهمد، و یاد بگیرد و مسایلی را که از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل نمیشود رها کند.
إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ آنگاه که یوسف به پدرش یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم خلیل علیهم الصلاه و السلام گفت: يَا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ پدر جان! من یازده ستاره و خورشید و ماه را در خواب دیدم که برابرم سجده میکنند.
این خواب مقدمهای بود برای مقام بلندی که یوسف علیه السلام در دنیا و آخرت به دست آورد. و این چنین خداوند هرگاه بخواهد کار بزرگی را انجام دهد قبل از آن مقدمهای را فراهم کرده و راه را برای آن هموار مینماید، و بنده را برای مقابله با سختیهایی که برایش پی میآید آماده میکند، و این به خاطر لطف و احسان خدا نسبت به بنده است.
یعقوب خواب یوسف را چنین تعبیر کرد که خورشید مادرش و ماه پدرش است و ستارگان برادران او هستند، و او به جایی خواهد رسید که پدر و مادر جوان و برادرانش برای او سر تعظیم فرود میآورند و به خاطر احترام و بزرگداشت او سجده میکنند. ولی باید اسباب این کار از پیش فراهم شود و خداوند او را برگزیند و نعمت خویش را با ارزیانی داشتن علم و عمل و قدرت به او در زمین کامل بگرداند. و این نعمت، خاندان یعقوب را که برای و سجده بردند و از وی پیروی کردند، فرا خواهد گرفت. وَكَذَٰلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ و بدینسان پروردگارت با او صاف بزرگوار و زیبایی که به تو ارزانی نموده تو را برمیگزیند. وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ و تعبیر خوابها و معانی سخنهای راستین مانند کتابهای آسمانی و امثال آن را به تو میآموزد. وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ و نعمت خویش را در دنیا و آخرت بر تو کامل مینماید و هم در دنیا و هم در آخرت به تو خوبی عطا میکند.
كَمَا أَتَمَّهَا عَلَىٰ أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ همانطور که پیش از این آن را بر پدرانت ابراهیم و اسحاق کامل نمود، و نعمتهای بزرگ دینی و دنیوی به آنان بخشید. إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ بیگمان پروردگارت دانا و حکیم است. یعنی آگاهی و علم او هر چیزی را احاطه کرده است، و بر نیک و بدی که در دلهای بندگان نهفته است احاطه دراد. پس به هر یک از آنان بر حسب حکمت خویش عطا میکند. او حکیم است و هر چیزی را در جای آن قرار میدهد.
و هنگامی که یعقوب تعبیر خواب یوسف را بیان کرد به او گفت: يَا بُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَىٰ إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْدًا فرزندم! خوابت را برای برادرانت بیان مکن که برای تو بد اندیشی میکنند. یعنی از اینکه تو رئیس و بزرگ آنها خوای شد به تو حسادت ورزیده و برایت بداندیشی خواهند کرد. إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْإِنسَانِ عَدُوٌّ مُّبِينٌ بیگمان شیطان دشمن آشکار انسان است و از مبارزه با او خسته نمیشود و دست نمیکشد و شب و روز و به صورت پنهان و آشکار با او مبارزه میکند.
پس باید از عواملی پرهیز کرد که به وسیلۀ آن شیطان بر بنده مسلط میگردد. یوسف از دستور پدرش اطاعت نمود و برادرانش را از این خواب آگاه نکرد و خواب را از آنها پنهان نمود.
این مـــرگ،