خداوند متعال از احساني که بر بندگانش روا داشته است خبر داده و مي‌گويد: روزه را بر آنها فرض گردانده‌ام همانطور که آنرا بر امت‌هاي گذشته فرض گردانيده بودم، چون روزه از شرايع و دستوراتي است که هميشه و هر زمان به مصلحت مردم است. نيز در اين آيه خداوند امت اسلامي را تشويق نموده که در انجام اعمال صالح از ديگران گوي سبقت ببرند، و به انجام کارهاي خوب بشتابند. نيز بيان داشته است که روزه جزو آن دسته از اعمال و عبادت‌هاي سنگيني نيست که فقط به شما اختصاص داده شده باشد.

سپس خداوند حکمت خويش را در مشروع نمودن روزه بيان کرده و مي‌فرمايد: لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ تا پرهيزگار شويد، زيرا روزه از بزرگترين اسباب پرهيزگاري است، چون روزه مصداق فرمان بردن از دستور خدا و پرهيز از منهيات او مي‌باشد.

از جمله درسهاي پرهيزگاري که انسان مسلمان از دانشگاه روزه و رمضان مي‌آموزد اين است که روزه دار آنچه را که خداوند بر او حرام نموده از قبيل خوردن و آشاميدن و آميزش جنسي و ساير مواردي که دلش مي‌خواهد انجام دهد، ترک مي‌کند و با اين کار به خداوند نزديکي مي‌جويد، و پاداش وي را مي‌طلبد. پس اين پرهيزگاري است. و از جمله درسهاي پرهيزگاري که روزه به ما ياد مي‌دهد اين است که روزه دار در طول ماه رمضان تمرين مي‌کند که خداوند مراقب اوست، پس آنچه را که نفسش مي‌طلبد، هر چند که بر انجام دادن آن قادر است، ترک مي‌کند، چون مي‌داند خداوند از او اطلاع دارد.

 همچنين روزه راههاي ورود شيطان به نفس آدمي را تنگ کرده و مي‌بندد، زيرا شيطان در وجود انسان مانند خون جريان مي‌يابد. پس با روزه گرفتن نفوذ شيطان ضعيف مي‌شود و گناهان کاهش مي‌يابند. و يکي از برکات روزه اين است که روزه دار غالبا عبادت زياد انجام مي‌دهد و انجام عبادت از علائم پرهيزگاري است. نيز از برکات روزه اين است که ثروتمند، درد گرسنگي را مي‌چشد و اين کار باعث مي‌شود تا با فقرا و مستمندان ابراز همدردي کرده و به آنان کمک کند. و اين از خصلت‌هاي پرهيزگاري است.

پس از آنکه بيان داشت که روزه را بر اهل ايمان فرض گردانيده است، خبر داد که ايام روزه معدود و محدود است، يعني روزگار روزه کم، و انجام اين فريضه بسيار آسان است. سپس آن را بيشتر آسان نمود و فرمود: فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ از آنجا که غالبا بيماري و سفر موجبات مشقت و دشواري را فراهم مي‌کنند، به بيمار و مسافر اجازه داده ‌است که روزه نگيرند. و از آنجا که به دست آوردن منفعت روزه بر هر مؤمني لازم است، خداوند به مسافر و مريض دستور داد تا در روزهاي ديگر، آنگاه که بيماري از بين رفت و سفر تمام شد روزه بگيرند.

و فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ بيانگر آن است که مريض يا مسافر بايد به تعداد روزهاي ماه رمضان روزه بگيرد، و اينکه مي‌تواند روزه روزهاي گرم و طولاني را در روزهاي سرد و کوتاه قضا کند. وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ و برکساني که مي‌توانند روزه بگيرند، فِدْيَةٌ کفاّره‌اي است، و به عوض هر روزي که روزه نمي‌گيرند بايد فديه بدهند، طَعَامُ مِسْكِينٍ خوراک يا فقير.

و اين در آغاز فرض شدن روزه بود، آنگاه که هنوز بر روزه گرفتن عادت نکرده بودند، و فرض شدن روزه بر آنها سخت بود، به همين جهت خداوند آسانترين راه را پيش روي آنها قرار داد، به گونه‌ای که هرکس مي‌توانست روزه بگيرد، مختار بود روزه بگيرد و آن بهتر است و يا اينکه به جاي ان به مستمندان خوراک بدهد. به همين جهت فرمود: وَأَن تَصُومُوا خَيْرٌ لَّكُمْ و روزه گرفتن برايتان بهتر است. سپس روزه را بر کسي که توانايي روزه گرفتن را دارد به طور وجوب و قطعي فرض گردانيد. اما کسي که در ماه رمضان نمي‌تواند روزه بگيرد، قضاي آن را در روزهاي ديگر به جاي مي‌آورد. و گفته شده: وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ يعني کساني که روزه گرفتن براي آنها دشوار و سخت است و نمي‌توانند روزه بگيرند، مانند پير مرد و پير زن که بر آنها لازم است در مقابل هر روز به يک فقير خوراک بدهند، و اين رأي صحيح است.

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ روزه‌اي که بر شما فرض شده است روزه ماه رمضان است، ماه بزرگي که در آن از جانب خدا فضل فراواني به شما رسيده است، و آن قرآن کريم است که مشتمل بر هدايت و منافع ديني و دنيوي شما است، و حق را به روشن‌ترین صورت بيان مي‌دارد، و جدا کننده حق از باطل و هدايت از گمراهي و اهل سعادت از اهل شقاوت است.

پس ماهي که چنين فضيلتي دارد، و احسان خدا در آن بر شما نازل مي‌شود، شايسته است موسم عبادت باشد و روزه در آن فرض شود. پس از آنکه خداوند متعال فضيلت اين ماه مبارک، و حکمت وجوب روزه اين ماه را بيان کرد، فرمود: مَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ در اين بخش از آيه مقرر شده است فردي که توانايي دارد و تندرست و مقيم است بايد روزه بگيرد. و از آنجه که مختار بودن بين روزه گرفتن و فديه دادن منسوخ شد، رخصت مريض و مسافر در امر روزه نگرفتن را دوباره تکرار کرد، تا اين توهم حاصل نشود که رخصت آنان نيز منسوخ شده است.

به همين جهت فرمود: يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ خداوند مي‌خواهد راه هايي را که به خشنودي او منتهي مي‌شوند برايتان بسيار هموار و ميسر بگرداند. بنابراين آنچه که خداوند بندگانش را به انجام آن فرمان داده ‌است بسيار ساده و آسان است. و چنانچه وجود شرايط و مسائل خاصي موجب دشواري آن گردد، خداوند آن را به صورتي ديگر آسان مي‌نمايد، به گونه‌ای که يا آن را ساقط مي‌گرداند و يا آن را با روشهاي مختلف تخفيف مي‌دهد.

 اين ويژگي به صورت مجمل بيان شده و امکان باز کردن آن وجود ندارد، چرا که تفاصيل آن شامل تمامي احکام شرع مي‌گردد و همه‌ي انواع رخصت‌ها و تخفيفاتي که در شرع به آنها پرداخته شده است در اين مجمل داخل است. وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ و اين خداوند بهتر مي‌داند بدان سبب است که کسي گمان نبرد با روزه گرفتن قسمتي از ماه رمضان، روزه آن از ذمه او ساقط گشته و مقصود حاصل شده است. خداوند اين گمان را با امر به کامل کردن روزه‌هاي ماه رمضان رد نموده و گفته است: ماه رمضان را بايد بطور کامل روزه گرفت، و هنگام اتمام ماه مبارک رمضان بايد به خاطر توفيق گرفتن روزه و تسهيل آن بر بندگانش از خدا سپاسگزار بود، و او را به بزرگي ياد نمود. و هنگام رؤيت هلال ماه شوال تا پايان يافتن خطبه نماز عيد «تکبير» گفت.