5. تفسیر سوره بقره - مدنی و 286 آیه است.
اين آيات گرچه در مورد اهل کتاب و اينکه آنان شأن و منزلت پيامبر صلی الله علیه وسلم و صفات او را که در کتابشان آمده بود پنهان کردند، نازل شده است، اما حکم آن شامل هر کسي ميشود که آنچه را خداوند نازل نموده است، کتمان نمايد، زيرا خداوند آيات را براي مردم بيان ميدارد، اما چنين کسي تلاش ميکند که آيات او را از بين ببرد و آن را پنهان کند، پس اين وعيد و تهديد سختي است براي کسي که چنين کند.
مِنَ الْبَيِّنَاتِ يعني نشانههاي واضح و آشکار خدا را که بيانگر حق و حقيقتاند، کتمان نمايد. وَالْهُدَىٰ هدايت يعني علم و شناختي که به وسيله آن ميتوان «صراط المستقيم» را پيدا کرد، و در پرتو آن راه بهشتيان را از راه دوزخيان تشخيص داد. همانا خداوند از اهل علم پيمان گرفته که آنچه را به آنان آموخته است به مردم ياد بدهند و براي آنان تبيين نمايند، کتاب خدا را براي مردم تشريح کرده و آن را کتمان نکنند.
پس هرکس اين پيمان را نقض کند و به دو آفت «کتمان ما انزل الله» و «فريفتن بندگان خدا» مبتلا شود، يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ خداوند آنان را از ساحتِ مقدس خويش طرد نموده و از رحمت خود محروم مينمايد. وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ و تمام لعنت کنندگان آنها را نفرين ميکنند. يعني تمام خلايق، پس همه مخلوقات آنان را لعنت ميکنند، چرا که آنان مکّار و حيلهگر بودند و دين خدا را به فساد و تباهي کشاندند و در آن تغيير و تبديل به وجود آوردند. به همين خاطر سزاي آنان از جنس کردارشان بود، و چون آنان مردم را از رحمت خدا دور ساختند خدا هم آنها را از رحمت خود دور ساخت.
از سوي ديگر، کسي که خير و نيکي را به مردم ياد بدهد، خداوند و فرشتگان و حتي ماهي هاي اقيانوسها و درياها بر وي درود ميفرستند، چرا که وي در مسير مصلحت و منفعت مردم و اصلاح دين آنان گام برداشته و مردمان را به خدا نزديک کرده است. اما کسي که آيات خدا را کتمان کند، در واقع با امر و فرمان خدا عناد و تضاد دارد، زيرا خداوند آيات خود را براي مردم بيان ميکند، اما او آن را مخفي و مستور ميدارد. پس چنين کسي بسيار به جا است که اين چنين مورد تهديد قرار گيرد.
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا به جز کساني که از گناهاني که انجام دادهاند پشيمان شده و از آن دست کشيده و بازگشته و تصميم گرفتهاند که دوباره آن را تکرار کنند. وَأَصْلَحُوا و اعمال فاسد خود را اصلاح کردهاند. پس تنها ترک کردن کار زشت کافي نيست مادامي که عمل نيکو انجام نشود.
و نيز براي کسي که آيات خدا را پنهان کرده است تنها دست کشيدن از پنهان کاري کافي نيست بلکه بايد آنچه را که پنهان کرده است بيان دارد، و خداوند توبه چنين فردي را ميپذيرد، زيرا باب توبه هميشه باز است و هرکس که اسباب توبه را فراهم کند خداوند توبهاش را ميپذيرد. التَّوَّابُ يعني توبه پذير. پس چنانچه بندگانش توبه کنند، گناهان آنانرا عفو ميکند. و خداوند همراه با احسان و نعمتهایش بسوي بنده باز ميگردد. پس چنانچه بنده بهسوي او باز گردد، خداوند متعال دوباره نعمتهايش را به وي ارزاني خواهد داشت.
الرَّحِيمُ يعني کسيکه مهرباني و رحمت فراوان دارد. رحمت خدا همه چيز را فرا گرفته است. از جمله رحمت او اين است که بندگان را به توبه و بازگشتن توفيق داده و آنها توبه کرده و باز ميگردند، سپس بر آنها رحم نموده و با لطف و احسان خويش توبه آنها را ميپذيرد. اين است حکم توبهکننده از گناه.
اما کسي که کفر ورزيده و تا زمان مرگ به کفرش ادامه داده و بهسوی خدايش بازنگشته و توبه نکرده است، عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لعنت خدا و ملائکه و همه مردم بر آنان خواهد بود، چون از آنجا که کفر تبديل به صفت و حالت ثابت آنها گشته است ملعون واقع شدن نيز تبديل به صفت ثابت آنها ميگردد و از آنان دور نميشود، چون حکم همراه و ملازم علت خويش است و هرگاه علت وجود داشته باشد حکم نيز خواهد بود، وهرگاه علت وجود نداشته باشد حکم نيز وجود نخواهد داشت.
خَالِدِينَ فِيهَا در لعنت يا عذابي که لازم و ملزوم يکديگرند براي هميشه خواهند بود. لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ بلکه عذاب آنها همیشگی و به صورت شدید ادامه خواهد داشت. وَلَا هُمْ يُنظَرُونَ و بديشان مهلت داده نميشود، چون وقت مهلت دادن که دنياست، گذشته است، پس عذري براي آنان باقي نمانده است که به آن اعتذار جويند.
این مـــرگ،