خداوند متعال خبر داده‌است که حتما بندگانش را به مشکلاتي گرفتار مي‌نمايد و با مصايبي مي‌آزمايد تا راستگو از دروغگو، و ناشکيبا از شکيبا جدا شود. اين سنت خداوند متعال در رابطه با بندگانش است، زيرا اگر خوشي و راحتي براي اهل ايمان ادامه يابد و مشکلي براي آنان پيش نيايد نيکي و بدي از هم تشخيص داده نخواهد شد و فساد و تباهي به وجود خواهد آمد. و حکمت الهي اقتضا مي‌نمايد تا اهل خير از اهل شر جدا گردند. اين است فايده مشکلات، نه اينکه ايمان مؤمنان را از بين ببرد و آنها را از دينشان باز دارد، زيرا پروردگار ايمان مؤمنان را ضايع نمي‌گرداند.

پس خداوند در اين آيه خبر داده‌است که به زودي بندگانش را آزمايش خواهد کرد، بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ به چيزي از قبيل ترس از دشمنان وَالْجُوعِ و اندکي از گرسنگي، زيرا اگر انها را به ترس يا گرسنگي کامل مبتلا نمايد هلاک مي‌شوند. مشکلات و بلايا انسان را تصفيه و پالايش کرده اما او را هلاک نمي‌کند.

وَنَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ اين بخش از آيه شامل تمام ضررهايي است که متوجه اموال مي‌شود از قبيل آفت‌هاي آسماني، غرق شدن، ضايع شدن، و اموالي که پادشاهان ستمگر و راهزنان با زور و فشار مي‌ستانند. وَالْأَنفُسِ و از دست دادنِ دوستان و فرزندان و خويشاوند و ياران، و انواع بيماري‌هایی که آدمي يا دوستانش به ان مبتلا مي‌شوند. وَالثَّمَرَاتِ و دانه‌ها، خرما و همه درختان، و از بين رفتن سبزي‌ها و گياهان به علت سرما يا آتش سوزي يا به سبب آفتي آسماني از قبيل ملخ و غيره.

اين چيزها بايد به وقوع بپيوندد، چون خداوند دانا و آگاه از آن خبر داده‌است، و همان‌طور که او خبر داده، به وقوع پيوسته است. به هنگام بروز اين مشکلات مردم به دو گروه تقسيم مي‌شوند: گروهي داد و فرياد سر داده و بی‌صبري مي‌نمايند، و گروهي صبر پيشه مي‌کنند. کسي که بی‌صبري مي‌کند به دو مصيبت گرفتار شده است، يکي از دست رفتن چيز دوست داشتني و محبوب، و ديگري از دست دادن چيزي بزرگتر، و آن پاداشي ا ست که با صبر به دست مي‌آيد، که صبر اطاعت از دستور خداست. پس چنين فردي خسارتمند و محروم است، زيرا ايماني را که با خود داشت، ناقص يافته و صبر، شکر و رضا به قضا را از دست داده و نارضايتي سراسر وجودش را در بر گرفته است، واين بر شدت کمبود و نقص ايمانش دلالت مي‌نمايد.

و اما کسي که به هنگام پيش آمدن چنين مشکلاتي خداوند به او توفيقِ صبر دهد و از نارضايتي و عصبانيت در سخن و رفتار بپرهيزد و به پاداش خداوندي چشم اميد ببندد، و بداند پاداشي که به خاطر صبر بر مصيبت به او مي‌رسد از مصيبتي که براي او پيش آمده، بزرگتر است، مصيبت در حق او نعمتي بس بزرگ است، مصيبت در حق او نعمتي بس بزرگ است، چرا که از اين طريق به چيزي که براي او مفيدتر است دست يافته است. زيرا او از دستور خداوند اطاعت نموده و پاداش وي را به دست آورده است. بنابراين، خداوند متعال فرموده است: وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ و مژده بده صبر کنندگان را. يعني به آنها مژده بده که مزدشان بدون حساب و کتاب و به طور کامل داده مي‌شود. پس صبر کنندگان کساني هستند که مژده و بخشش بزرگ را دريافته‌اند.

سپس خداوند آنها را توصيف نموده و مي‌فرمايد: الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم کساني که هرگاه مصيبتي به آنان برسد. مصيبت بر آن چيزي است که قلب، جسم يا هر دو را به درد آورد، و آن همان چيزهايي هستند که پيش‌تر ذکر شدند.

قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ مي‌گويند: ما ملک خدائيم، تحت امر و فرم ان او هستيم و جان و مالي که داريم از آن وي مي‌باشد. پس هرگاه خداوند ما را در جان و مالمان بيازمايد، صابر و راضي خواهيم بود، چرا که او «أرحم الراحمين» است و از سر لطف و محبت در ملک خويش تصّرف مي‌کند. و نشانه کمال بندگي آن است که بنده اعتقاد داشته باشد خداوند حکيم و مهربان وي را به مصائب و بلايا مي‌آزمايد، پس بايد به قضاي او راضي و شاکر بود. چرا که او خير و منفعت بنده‌اش را مي‌خواهد، هرچند که بنده آن را درک ننمايد.

و ما که بنده و مملوک خدا هستيم در روز قيامت در حضور ايشان رسيده و ما را بر اعمالمان پاداش خواهد داد. پس اگر صبر پيشه کنيم و به پاداش اخروي چشم بدوزيم، بدون شک اجر و پاداش وافر را خواهيم يافت. و اگر ناسپاسي کنيم، جز خسران و ندامت چيزي بدست نخواهيم آورد. بنابراين بايد به هنگام مصائب خود را به خدا بسپاريم و صبر واستقامت داشته باشيم تا حداقل از اجر و ثواب اخروي محروم نمانيم.

أُولَٰئِكَ آنهايي که داراي صفت «صبر» هستند، عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ از سوي خدا پاداش و درود، وَرَحْمَةٌ و رحمتي عظيم خواهند يافت. از جمله رحمت خداوند بر آنها اين است که به آنان توفيق صبر داد و با صبر، پاداش کامل را دريافتند. وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ و اينها راه يافتگانند، چرا که حق را شناختند و به يقين دانستند که از آنِ خدا هستند و به‌سوی او بر مي‌گردند، و به اين دانش عمل نمودند و صبر پيشه کردند.

اين آيه دلالت مي‌نمايد که هرکس صبر نکند از پاداش «صابران» محروم مي‌ماند. بنابراين ناشکيبا از جانب خداوند مذمت شده و به سزا و گمراهي و زيان گرفتار مي‌شود. پس چقدر زيان است تفاوت بين اين دو گروه! و چقدر ناچيز است رنج و خستگي صابران! و چقدر فراوان است رنج و زحمت ناشکيبايان!.

اين دو آيه انسان‌ها را براي رويارويي با مشکلات آماده مي‌سازد، تا به هنگام بروز ناملايمات، تحمل آن آسان باشد. و در اين آيه‌ها از اسلحه‌ای سخن به ميان آمده است که بايد با آن به جنگ مصائب رفت، و آن صبر است. و در اين آيه آنچه انسان را بر صبر کردن کمک مي‌نمايد، بيان پاداش «صابران» است. اين آزمايش و امتحان، سنت خداوند است که در گذشته نيز وجود داشته و براي سنت خداوند تغييري نخواهند بود. کما اينکه در اين آيه‌ها انواع مشکلات بيان شده است.