2. تفسیر سوره بقره - مدنی و 286 آیه است.
«اهباط» را تکرار نمود تا مطلب بعدي بر آن مترتب گردد: فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى يعني اي انسان و جن! زماني که از جانب من بهسوی شما رهنمودي آمد. يعني پيامبر همراه با کتاب آمد و شما را بهسوی من و خشنودي من دعوت نمود، فَمَن تَبِعَ هُدَايَ پس هرکس از شما که از رهنمود من پيروي کند و به پيامبران و کتابهايم ايمان بياورد و اخبار پيرامون و کتابهایشان را تصديق نمايد، و دستور خد را بپذيرد و از آنچه نهي کرده است بپرهيزد، فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ پس نه بر آنها ترسي هست ونه اندوهگين ميشوند. در آيهاي ديگر ميفرمايد: فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَىٰ [طه: 123]. «و هرکس از رهنمود من پيروي کند نه گمراه ميشود و نه بدبخت ميگردد».
پس چهار چيز براساس پيروي از هدايت خداوند مترتب ميگردد: ترس و اندوه از آدمي رخت بر ميبندد. فرق ترس با اندوه اين است که اگر امر ناپسندي در گذشته انجام شده باشد غم و اندوه بر جاي ميگذارد و اگر آدمي در انتظار امر ناگواري باشد در او ترس ايجاد ميشود. خداوند ترس و اندوه را از کسي که از هدايت او پيروي نمايد نفي کرده است و هرگاه اين دو امر منتفي باشند ضد آن دو ثابت ميگردد و آن امنيت و آسايش کامل است. همچنين خداوند گمراهي و بدبختي را از کسي که از هدايت او پيروي نمايد، نفي کرده است، و هرگاه اين دو امر منتفي باشند ضد آن دو ثابت ميگردد و آن هدايت و سعادت است. بنابر اين هرکس که از هدايت الهي پيروي نمايد امنيت و هدايت و سعادت و خوشبختي دنيا و آخرت بدست ميآورد و هر امر ناگواري از قبيل ترس و اندوه و گمراهي و بدبختي از او دور ميشود پس به اهداف دلخواه خود ميرسد و ناگواريها از او دور ميشود.
اما کسي که از هدايت خدا پيروي نکند و به آن کفر ورزد و آيات او را تکذيب نمايد، أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ اينها ياران و همدمان جهنم هستند و همواره در آن و با آن خواهند بود، همانگونه که دوست همواره همراه دوستش است، و همانطور که طلبکار به دنبال بدهکار ميباشد هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ آنان براي هميشه در آن خواهند بود، از آن بيرون نميروند و عذاب آنها کم و کاستي نمييابد و هیچکس به کمک آنها نميشتابد. در اين آيات و آيات مشابه، مخلوقات از قبيل انسان و جن به دو گروه تقسيم شدهاند، اهل سعادت و اهل شقاوت، و در اين آيات صفات هر دو گروه و اعمالي که موجب سعادت يا شقاوت ميشود بيان شده است. نيز بيان شده است که جن در استحقاق برخورداري از پاداش يا عذاب مانند انسان هستند، همانطور که در امر و نهي نيز مانند او ميباشند.
سپس خداوند متعال نعمات و برکاتي را که به بنياسرائيل ارزاني داشته است، به آنها ياداور شد و ميفرمايد:
این مـــرگ،