2. تفسیر سوره بقره - مدنی و 286 آیه است.
وقتي سزاي کافران را بيان کرد به بيان پاداش مومنان و کساني پرداخت که اعمال و کردار شايسته انجام ميدهند، زيرا شيوه الهي در کتابش چنين است، و در کنار تشويق، بيم ميدهد تا بنده در حالت خوف و رجا بسر ببرد. بنابراين ميفرمايد: وَبَشِّرِ اي پيامبر! و اي کسي که در جاي پيامبر قرار داري! مژده بده الَّذِينَ آمَنُوا کساني را که از صميم قلب ايمان آوردهاند، وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ و با اعضا و جوارح خود کردار نيکو انجام داده و صداقت ايمانشان را با اعمال نيک خود به اثبات رساندهاند.
اعمال و کردار از آن جهت به «صالح» توصيف نموده که با آن احوال بنده و امور دين و دنيايش اصلاح ميشود و به وسيله اعمال صالح، فساد وتباهي از او دور شده و در زمره صالحان قرار ميگيرد، صالحاني که براي همنشيني با خداوند در بهشت صلاحيت و شايستگي دارند پس اي پيامبر! آنها را مژده بده أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ باغهايي براي آنان است که درختان عجيب و ميوههاي دلپذير و سايههاي طولاني و شاخه و بوتههاي متنوعي را در بر دارد، بهشتي که هرکس به آن وارد شود به راحتي در آن بسر ميبرد و متنعم ميگردد.
تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ۖ رودهاي آب و شير و عسل و شراب در زير درختان آن روان است و اهل بهشت آن را هرگونه که بخواهند به هر سو که بخواهند جاري ميگردانند، و وسيله آن درختان و باغهاي بهشتي آبياري شده و ميوههاي گوناگوني ميدهند. كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقًا ۙ قَالُوا هَٰذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِن قَبْلُ ۖ ميوههاي بهشتي همه در زيبايي و طعم همسانند و در ميان آن ميوه مخصوصي وجود ندارد، و اهل بهشت همواره در ناز و نعمت بسر ميبرند. پس آنها همواره با خوردن آن ميوهها لذت ميبرند.
وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا ۖ عدهاي ميگويند ميوههاي بهشت تشابه اسمي دارند اما در مزّه با يکديگر فرق ميکنند. گروهي نيز ميگويند در رنگ با يکديگر متشابه هستند اما در اسم فرق ميکنند. برخي نيز در اين باورندکه در زيبايي و لذت تشابه دارند شايد اين بهترين قول باشد.
به دنيال ذکر مسکن و غذا و نوشيدني و ميوههاي اهل بهشت، از همسران آنها نيز سخن به ميان آورد، و آنها را در يک تعريف مختصر و کامل چنين توصيف نمود: وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ ۖ نگفت از فلان عيب پاکند، تا شامل انواع پاکيها گردد. پس آنان در اخلاق و اندام وزبان هيچ عيبي ندارند، چشمهايشان پاک است و اخلاقشان نيکو است، آنها دوشيزه گاني هستند که با اخلاق زيبا و همسرداري زيبا و ادب در کردار و گفتار، و پاک بودن از حيض و نفاس و مني و ادرار و مدفوع و آب بيني و بوي دهان و بوي بد، براي همسرانشان دوست داشتني ميباشند و نيز در اندام و جسم خود کمال زيبايي را دارند و در آنها عيبي وجود ندارد و اخلاقشان نيز بسيار نيکو است. آنها همسراني خوب و زيبا هستند، خوش زبان و خوش سخناند و چشمها و نگاهشان فقط بر شوهرانشان دوخته شده است، و زبانشان را از هر سخن زشتي منع مينمايند.
پس در اين آيه کريمه از مژده دهنده و مژده داده شونده و چيزي که بدان مژده داده شده و نيز از اسباب و عوامل رسيدن به اين خبر و نيکي سخن به ميان آمده است. مژده دهنده همانا پيامبر صلی الله علیه وسلم و جانشينان و وارثان آن حضرت هستند. مژده داده شدگان نيز مومناني هستند که کردار نيکو انجام ميدهند، و آنچه بدان مژده داده شدهاند باغهايي است که توصيف آن گذشت، و سببي که انسان را به اين فلاح و نجاح ميرساند ايمان و عمل صالح است. پس براي رسيدن به اين مژده جز متصف بودن به «ايمان» و «عمل صالح» راهي وجود ندارد، و اين بزرگترين مژدهاي است که برترين انسان و مخلوق آن را دادهاست، مژدهي بزرگي که با فراهم آورده شدن اسباب و مقدمات (از سوي انسان) شامل حال او ميشود.
نيز در اين آيه اشاره شده است که تشويق کردن مومنان براي انجام دادن اعمال صالح و بيان پاداش و ثمرات آن مستحب است، زيرا انجام اعمال با اين تشويقها آسانتر ميشود. و بزرگترين مژده براي انسان توفيق يافتن او براي ايمان آوردن و انجام عمل صالح است. پس اين نخستين مژده و اساس هر مژدهاي است. دومين مژده نيز مژدهاي است که مومنان به هنگام مرگ دريافت ميدارند و به دنبال آن به نعمت پايدار و جاودان خواهند رسيد. از خداوند متعال ميطلبيم که ما را نيز با آنان محشور بگرداند.
این مـــرگ،